Khi nào trẻ có thể tự ngủ? Hướng dẫn ba mẹ giúp con tự ngủ

1. Tự ngủ là gì? Vì sao nên tập cho trẻ tự ngủ?

Tự ngủ là khả năng của trẻ có thể tự mình vào giấc ngủ mà không cần người lớn dỗ dành, không cần bú, bế ẵm, rung lắc hay hỗ trợ quá nhiều. Trẻ biết tự ngủ thường có thể tự trấn an bản thân khi buồn ngủ hoặc khi tỉnh giấc vào ban đêm.

Việc tập cho trẻ tự ngủ mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Trẻ có giấc ngủ sâu và liền mạch hơn, dễ dàng ngủ lại nếu có tỉnh giấc giữa đêm. Điều này cũng giúp con hình thành thói quen ngủ lành mạnh và phát triển tính độc lập sớm. Đối với cha mẹ, việc con tự ngủ giúp giảm bớt áp lực chăm sóc ban đêm, cải thiện chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần của cả gia đình.

Việc tập cho trẻ tự ngủ mang lại nhiều lợi ích rõ rệt

2. Khi nào trẻ có thể học cách tự ngủ?

Tập cho trẻ tự ngủ không phải là việc làm vội vàng, mà cần dựa trên sự phát triển tự nhiên của bé qua từng giai đoạn. Dưới đây là mốc thời gian tham khảo để cha mẹ biết khi nào có thể bắt đầu:

Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi: Giai đoạn này bé vẫn cần bú thường xuyên, chu kỳ thức-ngủ rất ngắn và chưa có nhịp sinh học rõ ràng. Vì vậy, chưa nên kỳ vọng trẻ tự ngủ mà cần đáp ứng nhu cầu theo bản năng.
Từ 3–6 tháng tuổi: Đây là thời điểm có thể bắt đầu đặt nền móng cho thói quen ngủ, như phân biệt ngày – đêm, giảm dỗ bế khi vào giấc, đặt con xuống khi buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn. Tuy chưa thực sự “tự ngủ”, nhưng đây là giai đoạn chuẩn bị rất quan trọng.
Từ 6 tháng trở lên: Bé đã bắt đầu ổn định nhịp sinh học, có thể ngủ dài hơn vào ban đêm và ít cần ăn đêm hơn. Đây là giai đoạn lý tưởng để bắt đầu tập tự ngủ, vì bé đã có sự phát triển đủ về thể chất và cảm xúc để học cách tự trấn an khi đi ngủ.

3. Cách giúp trẻ học cách tự ngủ hiệu quả

Để trẻ học được cách tự ngủ không chỉ cần thời gian mà còn đòi hỏi sự nhất quán và thấu hiểu từ cha mẹ. Dưới đây là những bước quan trọng giúp hỗ trợ quá trình này một cách nhẹ nhàng và hiệu quả:

Thiết lập nếp sinh hoạt ngày – đêm rõ ràng: Đây là yếu tố nền tảng. Hãy giúp bé phân biệt ngày và đêm bằng cách cho bé tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, nói chuyện – chơi vào ban ngày, và giữ môi trường yên tĩnh, ánh sáng dịu vào ban đêm.
Xây dựng trình tự ngủ ổn định: Trước khi đi ngủ, nên duy trì một chuỗi hoạt động thư giãn đều đặn mỗi ngày như: tắm nước ấm, massage nhẹ nhàng, đọc truyện, hát ru… Trình tự này giúp bé nhận biết tín hiệu rằng đã đến giờ đi ngủ.
Tạo môi trường ngủ lý tưởng: Đảm bảo phòng ngủ yên tĩnh, tối (có thể dùng rèm chắn sáng), nhiệt độ dễ chịu (khoảng 26–28°C), và bé được mặc quần áo thoải mái, an toàn.
Giảm dần sự hỗ trợ dỗ ngủ: Nếu trước đây bé phải bế, cho ti hoặc rung đu đưa để ngủ, hãy giảm dần những hỗ trợ này. Đặt bé xuống giường khi bé buồn ngủ nhưng còn tỉnh để bé học cách tự trấn an.

4. Những sai lầm khi tập cho trẻ tự ngủ

Khi tập cho trẻ tự ngủ, nếu bố mẹ không áp dụng đúng cách, không chỉ gây khó khăn trong việc hình thành thói quen ngủ mà còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tinh thần, thậm chí liên quan đến nguy cơ chậm phát triển ở trẻ. Dưới đây là những sai lầm thường gặp cần tránh:

Ép bé tự ngủ khi chưa sẵn sàng: Nếu trẻ còn quá nhỏ, chưa có nhịp sinh học rõ ràng hoặc vẫn cần ăn đêm thường xuyên, việc bắt ép tự ngủ có thể khiến con hoảng sợ, mất cảm giác an toàn và hình thành ác cảm với giấc ngủ. Hãy quan sát tín hiệu sẵn sàng từ bé và tiến hành từng bước nhẹ nhàng.
Bỏ mặc bé khóc quá lâu: Phương pháp "cry-it-out" không phù hợp với mọi gia đình và mọi em bé. Để bé khóc kéo dài mà không được an ủi có thể khiến trẻ tăng hormone căng thẳng, khó hình thành sự gắn bó an toàn và ảnh hưởng đến tâm lý. Cha mẹ nên chọn phương pháp phù hợp với tính cách của con, kết hợp hỗ trợ và rút lui dần dần.
Thay đổi thói quen ngủ liên tục: Việc hôm nay bế ru, hôm sau để bé tự ngủ, hôm khác lại cho ti để ngủ… khiến trẻ mất phương hướng và không cảm thấy an toàn. Trẻ cần sự lặp lại và nhất quán để học kỹ năng mới. Hãy kiên trì với một phương pháp trong ít nhất 1–2 tuần để đánh giá hiệu quả.

Tập cho trẻ tự ngủ sai cách có thể ảnh hưởng đến sự phát triển tinh thần và nguy cơ chậm phát triển của trẻ

Tập cho trẻ tự ngủ không chỉ giúp con phát triển kỹ năng độc lập mà còn góp phần cải thiện giấc ngủ cho cả gia đình. Quan trọng nhất là ba mẹ cần kiên nhẫn, đồng hành và tôn trọng nhịp phát triển riêng của con. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ để xây dựng thói quen ngủ lành mạnh, bền vững cho bé.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Ths. BS Vũ Công Thắng :

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Bác sĩ Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. Bác sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Hoàng Ngân, Cầu Giấy, Hà Nội.
Thời gian làm việc: sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699