1. Tiêu chảy cấp ở trẻ em là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêu chảy cấp là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ, và đợt tiêu chảy này kéo dài không quá 14 ngày. Nếu trẻ đi phân sệt, mềm (như trẻ sơ sinh bú mẹ) thì không được coi là tiêu chảy. Sự nguy hiểm lớn nhất của tiêu chảy cấp không nằm ở việc đi ngoài nhiều lần, mà nằm ở tình trạng mất nước và mất điện giải diễn ra với tốc độ cực kỳ nhanh chóng.

2. Vì sao trẻ bị tiêu chảy cấp? Điểm mặt 5 "thủ phạm" chính

Hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, vẫn còn rất non nớt và dễ bị tấn công bởi các tác nhân bên ngoài. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

• Nhiễm Virus (Đặc biệt là Rotavirus): Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ vào mùa đông xuân. Trẻ nhiễm Rotavirus thường có biểu hiện nôn mửa dữ dội trong 1-2 ngày đầu, sau đó là tiêu chảy xối xả phân lỏng màu vàng hoặc xanh, có mùi chua.

Các triệu chứng khi trẻ nhiễm Rotavirus, trong đó có tiêu chảy

• Nhiễm Vi khuẩn: Các loại vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Shigella (trực khuẩn lỵ) lây truyền qua nguồn nước hoặc thức ăn bị ô nhiễm (chưa nấu chín, ôi thiu). Tiêu chảy do vi khuẩn thường đi kèm sốt cao, phân có thể lẫn nhầy hoặc tia máu.

• Nhiễm Ký sinh trùng: Giardia là một loại ký sinh trùng phổ biến lây qua nguồn nước. Trẻ nhiễm bệnh thường tiêu chảy kéo dài, phân có váng mỡ và rất hôi.

• Tác dụng phụ của Kháng sinh: Khi trẻ phải uống kháng sinh để trị viêm họng, viêm tai..., thuốc không chỉ diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn tiêu diệt luôn cả hệ lợi khuẩn trong đường ruột. Sự mất cân bằng hệ vi sinh này (loạn khuẩn ruột) dẫn đến tình trạng đi ngoài phân lỏng, lợn cợn.

• Dị ứng thức ăn hoặc bất dung nạp Lactose: Một số trẻ bị tiêu chảy cấp sau khi thử một món ăn dặm mới (hải sản, đậu phộng) hoặc do cơ thể không thể tiêu hóa được lượng đường Lactose có trong sữa bò.

3. Dấu hiệu nguy hiểm: Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?

Đa phần các ca tiêu chảy cấp có thể tự khỏi sau 5-7 ngày nếu được bù nước tốt tại nhà. Tuy nhiên, cha mẹ cần theo dõi sát sao và bế con đến ngay bệnh viện nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu mất nước nặng hoặc biến chứng sau:

• Dấu hiệu mất nước nghiêm trọng:

• Mắt trũng sâu, lờ đờ, lờ đờ hoặc vật vã, kích thích.

• Trẻ khóc không có nước mắt.

• Môi khô nứt nẻ, miệng khô khốc, lưỡi trắng.

• Trẻ khát nước tột độ (vồ lấy cốc nước uống háo hức) hoặc tệ hơn là không thể uống được nữa do quá mệt.

• Trẻ không đi tiểu hoặc tã khô ráo trong suốt 4-6 tiếng liên tục.

• Sốt cao khó hạ: Trẻ sốt trên 39 độ C, uống thuốc hạ sốt nhưng không đỡ.

• Phân có biểu hiện lạ: Phân có lẫn máu tươi, nhầy mủ, hoặc đi ngoài ra nước màu đục như nước vo gạo.

• Nôn mửa liên tục: Trẻ nôn mọi thứ ngay sau khi ăn hoặc uống, khiến việc bù nước bằng đường uống thất bại.

• Tình trạng không cải thiện: Tiêu chảy không có dấu hiệu thuyên giảm sau 3 ngày chăm sóc tại nhà.

4. Cách chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp đúng chuẩn y khoa tại nhà

Nguyên tắc "vàng" trong điều trị tiêu chảy cấp là: Bù nước - Phục hồi dinh dưỡng - Tuyệt đối không lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy.

Bù nước và điện giải bằng Oresol (Quan trọng nhất)

Khi trẻ tiêu chảy, cơ thể mất đi một lượng lớn nước và các ion quan trọng (Na+, K+). Nước lọc thông thường không thể bù đắp được lượng điện giải này. Oresol chính là "thần dược" cứu mạng trẻ.

Bù nước và điện giải cho trẻ bằng Oresol

• Cách pha: Phải pha Oresol chính xác theo tỷ lệ ghi trên bao bì (thường là 1 gói pha với đúng 200ml hoặc 1 lít nước đun sôi để nguội). Pha quá đặc sẽ khiến trẻ teo tế bào, co giật; pha quá loãng sẽ không có tác dụng.

• Cách uống: Cho trẻ uống từ từ, từng ngụm nhỏ (bằng thìa). Nếu trẻ nôn, hãy đợi 10 phút rồi tiếp tục cho uống chậm hơn.

Chế độ dinh dưỡng khoa học

Nhiều cha mẹ mắc sai lầm nghiêm trọng là bắt trẻ kiêng khem, nhịn ăn để "ruột nghỉ ngơi". Sự thật là việc nhịn ăn sẽ khiến niêm mạc ruột lâu phục hồi và trẻ dễ bị suy dinh dưỡng.

• Tiếp tục cho bú: Nếu trẻ còn bú mẹ, hãy cho bú nhiều hơn và thường xuyên hơn. Sữa mẹ chứa rất nhiều kháng thể giúp niêm mạc ruột mau lành.

• Thức ăn mềm, dễ tiêu: Cho trẻ ăn cháo loãng, súp, thịt nạc băm, khoai tây, cà rốt ninh nhừ. Nên chia nhỏ thành 5-6 bữa/ngày thay vì ép con ăn no 1 lúc.

• Thực phẩm cần tránh: Đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, bánh kẹo, các loại nước ngọt có ga, và nước ép trái cây quá ngọt (như nước táo, dâu) vì lượng đường cao sẽ kéo nước vào ruột, làm tiêu chảy nặng thêm.

Bổ sung Kẽm và Men vi sinh

• Kẽm: Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo nên bổ sung Kẽm cho trẻ bị tiêu chảy (trong 10-14 ngày). Kẽm giúp tái tạo niêm mạc ruột bị tổn thương, rút ngắn thời gian tiêu chảy và phòng ngừa các đợt tái phát trong tương lai.

• Men vi sinh (Probiotics): Bổ sung các chủng vi khuẩn có lợi giúp thiết lập lại cân bằng hệ vi sinh đường ruột, đặc biệt hiệu quả với tiêu chảy do dùng kháng sinh.

Tuyệt đối nói KHÔNG với thuốc cầm tiêu chảy

Các loại thuốc cầm đi ngoài (như Loperamid) hoạt động bằng cách làm liệt nhu động ruột, khiến phân không thải ra ngoài được. Điều này cực kỳ nguy hiểm vì virus, vi khuẩn và độc tố sẽ bị giữ lại trong ruột, thấm ngược vào máu gây nhiễm độc toàn thân, trướng bụng, thậm chí tắc ruột ở trẻ nhỏ.

Tiêu chảy cấp là một thử thách sức khỏe phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu cha mẹ nắm vững kiến thức. Đừng hoảng sợ tìm cách "khóa" đường ruột của con lại, thay vào đó, hãy kiên nhẫn bù đắp từng thìa nước Oresol, từng muỗng cháo mềm và quan sát sát sao các dấu hiệu cảnh báo. Bên cạnh đó, để phòng bệnh hiệu quả, cha mẹ hãy luôn ghi nhớ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi", rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và đừng quên cho trẻ uống vắc-xin phòng Rotavirus đúng lịch nhé.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699