1. Sự thật: Sữa ban đêm có thực sự ít hơn ban ngày?

Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG. Về mặt sinh học, cơ thể mẹ không hề giảm sản xuất sữa vào ban đêm. Tuy nhiên, cảm giác của mẹ và dòng chảy của sữa có sự thay đổi rõ rệt giữa hai thời điểm này, dẫn đến sự hiểu lầm tai hại.

Để hiểu rõ điều này, mẹ cần phân biệt hai trạng thái của bầu ngực:

• Ban ngày (đặc biệt là buổi sáng): Sau một giấc ngủ dài (hoặc khoảng cách giữa các cữ bú xa hơn), sữa được tích tụ trong các nang sữa khiến ngực căng cứng, nặng nề. Mẹ cảm thấy "nhiều sữa".

• Ban đêm (chiều tối và đêm muộn): Do tần suất bé bú dày hơn (đặc biệt là giai đoạn cluster feeding - bú gộp), sữa được sản xuất và tiêu thụ ngay lập tức theo cơ chế "cung - cầu". Ngực không có thời gian để tích trữ nên luôn ở trạng thái mềm.

Ngực mềm không có nghĩa là hết sữa. Ngực mềm là trạng thái lý tưởng cho thấy cơ thể mẹ đã điều tiết sữa phù hợp với nhu cầu của con. Lúc này, bầu ngực hoạt động như một "nhà máy sản xuất trực tiếp" thay vì một "nhà kho chứa hàng". Bé bú đến đâu, sữa tiết ra đến đó.

2. Sự kỳ diệu của Hormone: Ban đêm là "Giờ vàng" của sữa mẹ

Trái ngược với lo lắng của mẹ, ban đêm mới chính là thời điểm hormone tạo sữa hoạt động mạnh mẽ nhất. Cơ chế tiết sữa được điều hành bởi hai loại hormone chính:

• Prolactin (Hormone tạo sữa): Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, nồng độ Prolactin trong máu mẹ đạt đỉnh cao nhất vào ban đêm và rạng sáng. Điều này có nghĩa là, cho con bú đêm chính là cách kích sữa hiệu quả nhất, giúp duy trì nguồn sữa lâu dài cho cả ngày hôm sau.

• Oxytocin (Hormone tiết sữa): Hormone này giúp co bóp nang sữa để đẩy sữa ra ngoài. Vào ban đêm, khi mẹ và bé nằm cạnh nhau trong không gian yên tĩnh, thư giãn, Oxytocin được giải phóng dễ dàng hơn, giúp sữa xuống nhanh hơn (dù mẹ không cảm thấy căng tức).

Oxytocin (hay còn gọi là hormon tình yêu hoặc hormon hạnh phúc

Đặc biệt: Chất lượng sữa ban đêm thay đổi như thế nào? Tuy thể tích sữa (lượng nước) có thể giảm nhẹ vào buổi tối so với buổi sáng, nhưng hàm lượng chất béo trong sữa tối và đêm lại tăng cao vượt trội.

• Sữa ban đêm đặc hơn, giàu năng lượng hơn (hindmilk).

• Sữa này chứa nhiều Tryptophan – một axit amin giúp cơ thể sản xuất Melatonin (hormone gây buồn ngủ).

• Kết luận: Bé bú đêm tuy có thể mút ít hơn về lượng nước, nhưng lại nhận được lượng calo cao giúp bé no lâu và dễ đi vào giấc ngủ hơn.

3. Tại sao mẹ thường hay lo lắng và cảm thấy bất an nhất vào ban đêm?

Nếu sinh học ủng hộ việc bú đêm, tại sao các mẹ vẫn luôn cảm thấy stress và tin rằng mình bị thiếu sữa vào thời điểm này? Nguyên nhân đến từ sự cộng hưởng của cả yếu tố tâm lý, thể chất và hành vi của trẻ.

Yếu tố tâm lý và môi trường:

• Sự cô đơn: Ban ngày mẹ có người hỗ trợ, có tiếng ồn ào phân tâm. Ban đêm, chỉ có mẹ và bé đối diện với nhau trong bóng tối. Mọi tiếng khóc, tiếng cựa quậy của con đều được phóng đại lên gấp nhiều lần.

• Sự mệt mỏi tích tụ: Sau một ngày dài chăm sóc con, đến buổi tối, năng lượng của mẹ đã cạn kiệt. Sự mệt mỏi khiến khả năng chịu đựng tiếng khóc giảm đi, mẹ dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, nghi ngờ bản thân.

Hiện tượng "Giờ phù thủy" (Witching Hour) và Bú gộp (Cluster Feeding): Đây là nguyên nhân chính khiến mẹ lầm tưởng mình mất sữa.

• Bú gộp là gì? Vào khoảng chiều tối (từ 17h đến 22h), trẻ sơ sinh thường có xu hướng đòi bú liên tục, cữ nọ nối tiếp cữ kia, mỗi lần chỉ bú 5-10 phút rồi nhả ra khóc, sau đó lại đòi bú tiếp.

• Tại sao bé làm vậy? Không phải vì mẹ thiếu sữa, mà là bản năng sinh tồn. Bé đang cố gắng "nạp đầy bình" năng lượng và tích trữ sự gần gũi với mẹ để chuẩn bị cho một giấc ngủ dài hơn vào ban đêm.

• Sự nhầm lẫn tai hại: Khi thấy con vừa bú vừa nhả, quấy khóc, rúc tìm liên tục, cộng với ngực mềm nhũn, mẹ vội kết luận: "Con đói, mẹ hết sữa rồi" và đi pha sữa công thức. Hành động này vô tình làm gián đoạn quá trình kích sữa tự nhiên của cơ thể.

4. Dấu hiệu nhận biết bé vẫn bú đủ dù ngực mẹ mềm

Thay vì nhìn vào bầu ngực hay cảm giác của bản thân, mẹ hãy nhìn vào những "tín hiệu đầu ra" của bé để đánh giá khách quan:

• Số lượng tã ướt: Trong 24 giờ, bé có từ 6 chiếc tã ướt nặng tay trở lên, nước tiểu màu vàng nhạt hoặc trong.

• Tăng cân: Bé vẫn tăng cân đều đặn theo biểu đồ tăng trưởng chuẩn.

• Nuốt sữa: Khi bé bú, mẹ vẫn nghe thấy tiếng nuốt "ực, ực" hoặc thấy cơ hàm bé chuyển động nhịp nhàng, dù ngực mẹ không căng.

• Trạng thái sau bú: Sau cơn bú gộp buổi tối, bé có thể ngủ một giấc dài 3-4 tiếng (hoặc hơn tùy tháng tuổi).

5. Bí kíp giúp mẹ vượt qua "khủng hoảng sữa đêm"

Để những đêm chăm con bớt áp lực và đảm bảo bé luôn no bụng, mẹ hãy áp dụng các chiến thuật sau:

• Da kề da (Skin-to-skin): Khi bé quấy khóc vào ban đêm, hãy cởi bớt áo và ôm bé da kề da. Hơi ấm và mùi hương của mẹ giúp trấn an bé, đồng thời kích thích Oxytocin giúp sữa chảy mạnh hơn.

• Đổi bên liên tục (Switch Nursing): Nếu bé tỏ ra khó chịu ở một bên ngực, hãy chuyển bé sang bên kia. Mẹ có thể đổi qua đổi lại nhiều lần trong một cữ bú. Động tác này kích thích phản xạ xuống sữa nhiều lần, giúp bé nhận được nhiều sữa béo hơn.

• Kỹ thuật ép ngực (Breast Compression): Khi bé đang bú nhưng bắt đầu mút chậm lại hoặc mơ màng ngủ, mẹ dùng tay ép nhẹ vào bầu ngực để tăng tốc độ dòng chảy, nhắc nhở bé tiếp tục bú tích cực.

• Uống một cốc nước ấm: Trước khi cho con bú đêm, mẹ hãy uống một cốc nước ấm hoặc sữa ấm. Điều này giúp mẹ thư giãn và bù nước, hỗ trợ quá trình tiết sữa.

Nước ấm giúp mẹ thư giãn, bù nước

• Ngủ bù bất cứ khi nào có thể: Mẹ càng căng thẳng, sữa càng khó xuống (do ức chế Oxytocin). Hãy tranh thủ ngủ ngắn vào ban ngày khi bé ngủ để dành sức chiến đấu cho ban đêm.

Ban đêm sữa không hề ít đi, nó chỉ thay đổi hình thức "xuất hiện" để phù hợp với nhịp sinh học của cả mẹ và bé. Cảm giác ngực mềm và việc bé quấy khóc đòi bú liên tục vào buổi tối là những hiện tượng sinh lý hết sức bình thường, là cách bé "đặt hàng" sữa cho ngày hôm sau. Mẹ hãy tin tưởng vào cơ thể mình, gạt bỏ nỗi lo lắng vô hình và kiên trì cho con bú. Bởi vì, chính trong những đêm dài tĩnh lặng ấy, dòng sữa mẹ ngọt ngào và giàu dưỡng chất nhất đang âm thầm nuôi dưỡng bé yêu lớn khôn từng ngày.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699