Chế độ ăn của mẹ cho con bú giúp bé tránh đầy hơi và khó tiêu

1. Mối liên hệ giữa thực phẩm mẹ ăn và hệ tiêu hóa của bé

Trước khi đi vào danh sách cụ thể, mẹ cần hiểu cơ chế tác động của thực phẩm. Khi mẹ ăn, hệ tiêu hóa của mẹ sẽ phân giải thức ăn thành các phân tử nhỏ (protein, carbohydrate, chất béo...) và hấp thu vào máu. Các chất này sau đó tham gia vào quá trình sản xuất sữa tại nang sữa.

Trẻ sơ sinh bị đầy hơi mẹ nên ăn gì, kiêng ăn gì cho con mau khỏi?

Nếu mẹ ăn các thực phẩm khó tiêu hoặc chứa các loại protein lạ (dị nguyên), chúng có thể đi vào sữa mẹ. Với một em bé có hệ men tiêu hóa chưa hoàn chỉnh hoặc cơ địa nhạy cảm, những thành phần này sẽ gây ra phản ứng sinh hơi (gas), co thắt ruột hoặc dị ứng. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm ở mỗi bé là khác nhau. Có bé "bụng dạ tốt" mẹ ăn gì cũng không sao, nhưng có bé chỉ cần mẹ ăn một chút đồ lạ là đã sôi bụng, đi ngoài ngay lập tức. Do đó, nguyên tắc cốt lõi là "Quan sát và Điều chỉnh" chứ không phải kiêng khem mù quáng dẫn đến thiếu chất.

2. Nhóm thực phẩm "sinh khí" (Gassy Foods) mẹ cần hạn chế

Nếu bé nhà bạn thường xuyên vặn mình, xì hơi nhiều, bụng căng cứng và khóc thét sau khi bú, mẹ hãy thử rà soát lại xem mình có đang tiêu thụ quá nhiều các thực phẩm trong "danh sách đen" dưới đây không:

Các loại rau họ cải (Cruciferous Vegetables): Bắp cải, súp lơ xanh (bông cải xanh), súp lơ trắng, cải xoăn... là những thực phẩm rất giàu vitamin nhưng lại chứa nhiều Raffinose – một loại đường phức tạp mà cơ thể khó tiêu hóa hết. Khi xuống đến ruột già, vi khuẩn sẽ lên men loại đường này và sinh ra nhiều khí metan/carbonic. Dù khí này chủ yếu gây đầy bụng cho mẹ, nhưng một số hợp chất lưu huỳnh có thể qua sữa làm bé khó chịu.
Sữa bò và các chế phẩm từ sữa: Đây là thủ phạm phổ biến nhất gây ra tình trạng đầy hơi và đau bụng ở trẻ sơ sinh (Dị ứng đạm sữa bò hoặc bất dung nạp lactose). Các protein trong sữa bò (như casein và whey) có cấu trúc phân tử lớn, khó tiêu hóa. Nếu thấy bé có biểu hiện nổi mẩn, nôn trớ nhiều, phân có nhầy máu hoặc quấy khóc dữ dội, mẹ hãy thử cắt bỏ hoàn toàn sữa tươi, phô mai, sữa chua trong thực đơn khoảng 1-2 tuần để theo dõi.
Các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt: Đậu đen, đậu nành, đậu xanh, đậu lăng... rất giàu đạm thực vật nhưng cũng nổi tiếng là thực phẩm gây đầy hơi do chứa nhiều chất xơ hòa tan và đường khó tiêu. Mẹ nên ăn lượng vừa phải và ngâm hạt kỹ trước khi nấu để giảm bớt các chất gây ức chế tiêu hóa.
Trái cây có tính axit cao: Các loại quả như cam, quýt, bưởi, dứa, cà chua chứa nhiều axit và Vitamin C. Mặc dù tốt cho sức khỏe, nhưng nạp quá nhiều axit có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày non nớt của bé, dẫn đến tình trạng trào ngược, hăm tã và phân lỏng.
Thực phẩm cay nóng và gia vị mạnh: Tỏi, ớt, hành tây, cà ri... có thể làm thay đổi mùi vị của sữa mẹ khiến bé chán bú (bỏ bú), đồng thời gây nóng trong và kích thích nhu động ruột của bé hoạt động quá mức, dẫn đến đau bụng.

3. Những thực phẩm "thân thiện" giúp bé tiêu hóa tốt

Bên cạnh việc hạn chế các món gây hại, mẹ nên tích cực bổ sung các "siêu thực phẩm" có tính chất làm dịu, hỗ trợ tiêu hóa và giảm đầy hơi. Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh của mẹ sẽ tạo ra dòng sữa mát lành cho con.

Sữa chua và thực phẩm lên men (Probiotics): Nếu bé không bị dị ứng đạm bò, sữa chua là lựa chọn tuyệt vời. Lợi khuẩn (Probiotics) trong sữa chua giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột của mẹ, hỗ trợ quá trình tiêu hóa thức ăn hiệu quả hơn, từ đó giảm nguy cơ các chất khó tiêu đi vào sữa. Mẹ cũng có thể uống thêm men vi sinh bổ sung.
Gừng và Nghệ: Đây là hai loại gia vị "vàng" trong y học cổ truyền dành cho phụ nữ sau sinh. Gừng có tính ấm, giúp tán hàn, giảm đầy hơi và kích thích nhu động ruột hoạt động nhịp nhàng. Mẹ có thể thêm vài lát gừng vào món canh, món kho hoặc uống trà gừng ấm vào buổi sáng. Nghệ giúp kháng viêm và chữa lành niêm mạc ruột.
Các loại thực phẩm giàu chất xơ dễ tiêu: Thay vì ăn quá nhiều rau cải, mẹ hãy chọn các loại rau củ lành tính hơn như:

Các thực phẩm giàu chất xơ

Khoai lang: Nhuận tràng tự nhiên, cung cấp tinh bột tốt.
Cà rốt: Giàu beta-carotene và chất xơ nhẹ nhàng.
Rau ngót, rau mồng tơi, rau lang: Lợi sữa và giúp mẹ tránh táo bón (mẹ bị táo bón thường tích tụ độc tố, ảnh hưởng không tốt đến sữa).
Đu đủ chín, bơ, chuối: Cung cấp vitamin và kali mà không gây kích ứng axit dạ dày.

Các loại trà thảo mộc: Trà hoa cúc (Chamomile), trà thì là (Fennel) hoặc trà bạc hà (lượng nhỏ) được biết đến với tác dụng thư giãn cơ trơn đường ruột, giúp giảm co thắt và đẩy hơi thừa ra ngoài rất hiệu quả.

4. Phương pháp "Ăn thử và Loại trừ" (Elimination Diet)

Mỗi em bé là một cá thể độc đáo, món ăn gây đầy hơi cho bé này chưa chắc đã ảnh hưởng đến bé khác. Do đó, thay vì kiêng khem tất cả mọi thứ khiến mẹ bị suy nhược, mất sữa, mẹ hãy áp dụng chiến thuật "nhật ký ăn uống":

Ghi chép: Mẹ ghi lại những gì mình ăn trong ngày và biểu hiện của bé trong vòng 24 giờ sau đó (ví dụ: bé khóc nhiều hơn, xì hơi nhiều, phân lỏng...).
Khoanh vùng: Nếu nghi ngờ một món ăn nào đó (ví dụ: trứng hoặc sữa bò), hãy loại bỏ hoàn toàn món đó ra khỏi thực đơn trong ít nhất 1-2 tuần.
Quan sát: Theo dõi xem các triệu chứng của bé có thuyên giảm không.

Nếu bé đỡ hẳn: Khả năng cao đó là thủ phạm.
Nếu bé vẫn y nguyên: Món ăn đó có thể vô tội, mẹ có thể ăn lại và tiếp tục tìm nguyên nhân khác (có thể do khớp ngậm, nuốt khí...).

Thử lại (Re-challenge): Sau một thời gian khi hệ tiêu hóa bé cứng cáp hơn (thường sau 3-6 tháng), mẹ có thể thử ăn lại một lượng nhỏ để xem bé còn nhạy cảm không.

5. Những thói quen ăn uống tốt cho mẹ

Ngoài việc chọn thực phẩm, cách mẹ ăn cũng ảnh hưởng đến chất lượng sữa và quá trình tiêu hóa:

Uống đủ nước: Nước là thành phần chính của sữa. Mẹ cần uống 2.5 - 3 lít nước ấm mỗi ngày. Nước giúp quá trình trao đổi chất diễn ra thuận lợi, giảm táo bón và giúp sữa về dồi dào.
Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa quá no khiến dạ dày mẹ quá tải, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ trong ngày. Điều này giúp nồng độ dinh dưỡng trong máu và sữa ổn định hơn.
Ăn chậm nhai kỹ: Việc mẹ ăn vội vàng sẽ nuốt nhiều không khí vào dạ dày mình (dù khí này không qua sữa nhưng làm mẹ khó chịu, stress, ảnh hưởng đến phản xạ tiết sữa). Ăn kỹ cũng giúp thức ăn được nghiền nát và tiêu hóa tốt hơn trước khi hấp thu.

Chế độ ăn của mẹ đóng vai trò quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định tình trạng đầy hơi ở trẻ. Đôi khi bé bị đầy hơi do nuốt khí khi bú sai tư thế, khóc nhiều hoặc do hệ thần kinh chưa trưởng thành. Mẹ hãy giữ tinh thần thoải mái, ăn uống đa dạng, cân bằng các nhóm chất và lắng nghe cơ thể con. Một người mẹ vui vẻ, khỏe mạnh sẽ sản xuất ra dòng sữa chất lượng nhất. Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn mà bé vẫn quấy khóc dữ dội, chậm tăng cân hoặc đi ngoài ra máu, hãy đưa bé đến gặp bác sĩ Nhi khoa để được thăm khám chuyên sâu.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa Khoa Đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.
Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699