1. Hiểu đúng về cơ chế: Tại sao lồng ruột lại gây đau đớn đến thế?

Lồng ruột là tình trạng một đoạn ruột phía trên di chuyển và chui vào lòng của đoạn ruột phía dưới (thường là ruột non chui vào ruột già), giống như cách chúng ta thu gọn một chiếc ăng-ten hay kính viễn vọng. Khi sự xâm lấn này xảy ra, các mạch máu nuôi dưỡng đoạn ruột đó bị chèn ép và thắt nghẹt. Máu không thể lưu thông để nuôi tế bào, đồng thời lòng ruột bị bít tắc khiến thức ăn và dịch tiêu hóa ứ đọng.

Một phần ruột bị trượt vào đoạn ruột kế bên (Ảnh minh họa)

Chính sự thắt nghẹt mạch máu này gây ra những cơn đau quặn thắt (đau do thiếu máu cục bộ) khiến trẻ không thể chịu đựng nổi. Bệnh thường gặp nhất ở bé trai nhiều hơn bé gái, và phổ biến ở độ tuổi từ 5 đến 9 tháng tuổi - giai đoạn trẻ bắt đầu ăn dặm và nhu động ruột có nhiều thay đổi.

2. Dấu hiệu số 1: Cơn đau bụng kịch phát điển hình (Dấu hiệu sớm nhất)

Đây là tín hiệu báo động đầu tiên và quan trọng nhất. Khác với cơn đau âm ỉ của rối loạn tiêu hóa, cơn đau của lồng ruột mang tính chất "kịch phát" và "ngắt quãng".

• Khóc thét đột ngột: Trẻ đang chơi hoặc đang ngủ ngon bỗng nhiên khóc thét lên, tiếng khóc chói tai, dữ dội và mang sắc thái hoảng sợ.

• Tư thế giảm đau đặc trưng: Do đau đớn, trẻ thường có phản xạ co hai chân lên bụng, người uốn cong, ưỡn người hoặc lăn lộn vật vã trên giường. Trẻ vã mồ hôi lạnh, da tái đi vì đau.

• Chu kỳ Lặp lại - Nghỉ ngơi: Đây là đặc điểm "đánh lừa" nhiều cha mẹ nhất. Cơn đau thường kéo dài 5-15 phút rồi tự dịu đi. Khi hết cơn đau, trẻ nín khóc, có thể nằm yên, bú mẹ hoặc chơi đùa trở lại như không có chuyện gì xảy ra. Tuy nhiên, chỉ khoảng 15-30 phút sau, cơn đau lại ập đến y hệt như cũ. Tần suất các cơn đau sẽ ngày càng dày đặc hơn khi khối lồng tiến sâu vào trong.

3. Dấu hiệu số 2: Nôn ói liên tục (Dấu hiệu đi kèm)

Ngay sau hoặc cùng lúc với cơn đau đầu tiên, trẻ sẽ bắt đầu nôn ói. Nguyên nhân là do ruột bị tắc nghẽn, áp lực trong lòng ruột tăng cao kích thích dạ dày tống khứ mọi thứ ra ngoài.

• Giai đoạn đầu: Trẻ nôn ra thức ăn chưa tiêu (sữa, cháo, bột) mà trẻ vừa ăn trước đó.

• Giai đoạn sau: Khi trong dạ dày đã rỗng, trẻ vẫn tiếp tục nôn khan. Nguy hiểm hơn, nếu trẻ nôn ra dịch có màu xanh rêu hoặc vàng đậm, đó là dấu hiệu của dịch mật, dịch ruột. Điều này chứng tỏ khối lồng đã gây tắc ruột hoàn toàn, dịch tiêu hóa không thể xuống dưới nên trào ngược lên trên. Đây là dấu hiệu muộn và trẻ cần được cấp cứu ngay lập tức.

4. Dấu hiệu số 3: Đi tiêu ra máu (Dấu hiệu muộn nhưng đặc hiệu)

Nếu hai dấu hiệu trên bị bỏ qua, khoảng 6-12 tiếng sau khi khởi phát bệnh, trẻ sẽ xuất hiện dấu hiệu đi tiêu ra máu. Đây là hậu quả của việc niêm mạc ruột bị sung huyết, xuất huyết và hoại tử do thiếu máu nuôi.

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý quan sát bỉm của con:

• Màu sắc đặc biệt: Phân của trẻ lồng ruột không phải là máu tươi nhỏ giọt như nứt kẽ hậu môn, mà thường là máu đỏ thẫm lẫn với chất nhầy.

• Hình ảnh so sánh: Các bác sĩ thường mô tả màu phân này giống như "màu nước rửa thịt" hoặc "thạch kẹo gôm" (currant jelly stool). Đôi khi máu ra ít, chỉ dính một chút dây máu đỏ sẫm trong chất nhầy, nhưng cũng có khi máu ra ồ ạt nếu ruột bị tổn thương nặng.

• Lưu ý: Có những trẻ không tự đi ngoài ra máu, nhưng khi bác sĩ thăm khám trực tràng thì thấy có máu dính găng tay. Do đó, đừng đợi đến khi thấy máu ở bỉm mới đưa con đi viện.

5. Dấu hiệu số 4: Biểu hiện toàn thân và sự thay đổi tri giác

Ở một số trẻ (đặc biệt là trẻ nhũ nhi dưới 6 tháng), các triệu chứng đau bụng có thể không rõ ràng hoặc trẻ quá yếu để khóc to. Lúc này, lồng ruột biểu hiện dưới dạng "thể thờ ơ" rất nguy hiểm.

• Trẻ mệt lả, li bì: Sau vài cơn khóc ban đầu, trẻ trở nên lừ đừ, ngủ gà, ít phản ứng với môi trường xung quanh, mắt trũng sâu, da xanh tái, môi khô.

• Sốt: Ở giai đoạn sớm trẻ thường không sốt. Nhưng nếu thấy trẻ sốt cao li bì, bụng chướng căng, sờ vào trẻ khóc thét, đó có thể là dấu hiệu ruột đã bị hoại tử, thủng ruột gây viêm phúc mạc và nhiễm trùng huyết.

6. Bố mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con bị lồng ruột?

Nguyên tắc sống còn trong điều trị lồng ruột là: "Thời gian là ruột".

• Đi cấp cứu ngay lập tức: Ngay khi thấy con có biểu hiện đau bụng từng cơn kèm nôn ói, hãy đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa Ngoại Nhi gần nhất. Đừng chần chừ theo dõi tại nhà hay chờ trời sáng.

Cha mẹ cần kịp thời đưa con đi bệnh viện nếu thấy các triệu chứng trên

• Tuyệt đối KHÔNG tự ý dùng thuốc: Không cho trẻ uống thuốc cầm nôn, thuốc giảm đau, hạ sốt hay men tiêu hóa. Việc dùng thuốc có thể làm lu mờ triệu chứng, khiến bác sĩ khó chẩn đoán, hoặc làm tình trạng tắc ruột trầm trọng hơn.

• Không cho trẻ ăn uống: Trong thời gian di chuyển đến bệnh viện, hãy giữ cho dạ dày trẻ rỗng (nhịn ăn uống hoàn toàn). Điều này rất quan trọng vì nếu trẻ cần phải gây mê để làm thủ thuật tháo lồng hoặc phẫu thuật, dạ dày rỗng sẽ giúp ngăn ngừa nguy cơ trào ngược dịch vào phổi gây nguy hiểm tính mạng.

• Theo dõi sát sao: Ghi nhớ thời điểm bắt đầu cơn đau, tần suất nôn và tính chất phân để cung cấp thông tin chính xác cho bác sĩ.

Lồng ruột cấp tính tuy là một tai biến nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chữa trị triệt để nếu được phát hiện sớm. Nếu trẻ đến viện trong vòng 24 giờ đầu (khi ruột chưa hoại tử), bác sĩ chỉ cần dùng phương pháp bơm hơi (tháo lồng bằng hơi) để đẩy khối lồng ra mà không cần mổ xẻ, tỷ lệ thành công lên tới gần 100%. Đừng để sự thiếu hiểu biết hay chủ quan cướp mất "cơ hội vàng" của con. Hãy tin vào trực giác của người làm cha mẹ: Khi thấy con đau đớn bất thường, bệnh viện luôn là nơi an toàn nhất để tìm câu trả lời.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699