1. Giải mã sai lầm kinh điển: Tại sao tuyệt đối không được ngửa đầu ra sau?

Trước khi học cách làm đúng, chúng ta cần phải quên đi những thói quen sai lầm đã ăn sâu vào tiềm thức bao đời nay. Tại sao khi thấy máu chảy, mọi người lại bảo nhau ngửa cổ lên? Đơn giản vì khi ngửa đầu, chúng ta không còn nhìn thấy máu chảy ra ngoài lỗ mũi nữa. Điều này tạo ra một sự an tâm giả tạo rằng "máu đã ngừng chảy". Nhưng thực tế, đây là một hành động cực kỳ nguy hiểm, giống như việc chúng ta bịt miệng một ống nước đang vỡ nhưng lại không khóa van tổng. Máu vẫn tiếp tục chảy ra từ điểm mạch bị vỡ, nhưng thay vì thoát ra ngoài để chúng ta kiểm soát lượng máu mất, nó sẽ chảy ngược vào bên trong theo đường cửa mũi sau xuống họng.

Máu mũi phải được chảy ra ngoài, không dể chảy ngược vào trong

Khi dòng máu chảy xuống họng, nó sẽ gây ra hai nguy cơ lớn. Thứ nhất, máu chảy xuống dạ dày. Máu là một chất gây kích ứng rất mạnh đối với niêm mạc dạ dày. Khi trẻ nuốt phải một lượng máu lớn, dạ dày sẽ phản ứng bằng cách co bóp dữ dội, gây ra hiện tượng nôn thốc nôn tháo. Việc nôn ra máu tươi hoặc máu đen không chỉ khiến trẻ kiệt sức, hoảng loạn mà còn làm cha mẹ lầm tưởng con bị xuất huyết tiêu hóa, gây khó khăn cho việc chẩn đoán của bác sĩ. Thứ hai, và nguy hiểm hơn cả, là nguy cơ sặc vào đường thở. Nếu lượng máu chảy quá nhiều và nhanh, trẻ không kịp nuốt, máu có thể tràn sang đường thanh khí quản, gây sặc, tắc nghẽn đường thở, dẫn đến viêm phổi hết hoặc thậm chí là suy hô hấp cấp tính đe dọa tính mạng. Vì vậy, nguyên tắc sống còn số 1 là: Máu mũi phải được chảy ra ngoài, tuyệt đối không để chảy ngược vào trong.

2. Tư thế chuẩn: Ngồi thẳng và cúi người về phía trước

Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quy trình sơ cứu là trấn an trẻ và điều chỉnh tư thế. Sự hoảng loạn, khóc lóc của trẻ sẽ làm tăng huyết áp và nhịp tim, khiến áp lực máu trong mạch tăng lên và máu càng chảy mạnh hơn. Cha mẹ hãy ôm con vào lòng hoặc cho con ngồi trên ghế tựa lưng thẳng. Tuyệt đối không cho trẻ nằm xuống, vì tư thế nằm cũng gây ra hậu quả tương tự như ngửa đầu, khiến máu chảy ngược xuống họng.

Tư thế đúng chuẩn y khoa là để trẻ ngồi thẳng lưng, đầu hơi cúi về phía trước một góc khoảng 15-30 độ (tư thế nhìn xuống ngón chân). Ở tư thế này, trọng lực sẽ giúp máu chảy ra khỏi lỗ mũi thay vì chảy xuống họng. Mẹ có thể đặt một chiếc khăn xô hoặc chậu nhỏ dưới cằm để hứng máu, giúp trẻ không bị sợ hãi khi thấy máu dính lên quần áo. Hãy dặn trẻ thở nhẹ nhàng bằng miệng và cố gắng không nuốt máu (nếu có máu chảy xuống miệng thì nhổ ra ngay). Việc nhìn thấy lượng máu chảy ra sẽ giúp cha mẹ đánh giá được mức độ nghiêm trọng để quyết định có cần đưa trẻ đi viện hay không.

3. Kỹ thuật "kẹp mũi": Chìa khóa vàng để cầm máu

Sau khi đã có tư thế đúng, bước tiếp theo là thực hiện cầm máu cơ học. Hầu hết các trường hợp chảy máu cam ở trẻ em (chiếm tới 90%) xuất phát từ điểm mạch Kisselbach – một mạng lưới mạch máu phong phú nằm ở vách ngăn mũi, cách cửa mũi khoảng 1-1,5cm, rất nông và dễ vỡ. Do đó, việc tác động lực ép trực tiếp vào vị trí này sẽ giúp cầm máu hiệu quả.

Cách thực hiện như sau: Cha mẹ dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt vào hai bên cánh mũi của trẻ (phần mềm của mũi), ép chặt hai cánh mũi vào vách ngăn. Lưu ý là bóp vào phần mềm, không bóp vào phần xương sống mũi phía trên vì xương cứng không thể ép vào mạch máu được. Thời gian bóp mũi cần duy trì liên tục trong ít nhất 5 đến 10 phút. Một sai lầm rất phổ biến là cha mẹ thường thiếu kiên nhẫn, cứ bóp được 1-2 phút lại thả tay ra để "kiểm tra xem còn chảy không". Hành động thả tay ra sớm này sẽ phá vỡ cục máu đông vừa mới hình thành, khiến máu chảy lại từ đầu và khó cầm hơn. Hãy kiên trì giữ chặt tay, bật đồng hồ đếm giờ và kể chuyện cho bé nghe để bé quên đi cảm giác khó chịu.

4. Sai lầm khi nhét bông, giấy ăn và cách xử lý bổ trợ

Song song với việc bóp mũi, nhiều phụ huynh có thói quen vo tròn giấy ăn hoặc dùng bông gòn nhét sâu vào mũi trẻ. Đây là việc làm không được các bác sĩ khuyến khích. Giấy ăn và bông gòn thông thường không được vô trùng, có thể đưa vi khuẩn vào vết thương hở trong mũi gây nhiễm trùng. Hơn nữa, sợi bông có thể dính vào cục máu đông. Khi máu đã cầm, cha mẹ rút bông ra sẽ vô tình kéo theo cả cục máu đông bong ra, làm chảy máu lại (tái phát ngay lập tức). Ngoài ra, việc nhét vật lạ vào mũi có thể gây kích ứng, khiến trẻ hắt hơi mạnh và làm vỡ mạch máu lần nữa.

Thay vì nhét bông, cha mẹ có thể áp dụng biện pháp chườm lạnh để hỗ trợ. Dùng một chiếc khăn mát hoặc bọc vài viên đá lạnh chườm nhẹ lên vùng gốc mũi (giữa hai lông mày) và hai bên má. Nhiệt độ lạnh có tác dụng làm co mạch máu cục bộ, giúp giảm lượng máu chảy đến vùng mũi và hỗ trợ cầm máu nhanh hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, kỹ thuật "kẹp mũi" và "tư thế cúi đầu" vẫn là yếu tố quyết định. Sau 10 phút, hãy thả tay ra nhẹ nhàng để kiểm tra. Nếu máu vẫn chảy, hãy lặp lại quy trình thêm 10 phút nữa.

5. Chăm sóc sau cầm máu và phòng ngừa tái phát

Sau khi máu đã ngừng chảy, niêm mạc mũi của trẻ lúc này rất yếu và nhạy cảm, giống như một vết thương vừa mới đóng vảy. Cha mẹ cần dặn trẻ tuyệt đối không được dụi mũi, ngoáy mũi hay xì mũi mạnh trong vòng ít nhất 24 giờ sau đó. Hành động xì mũi hay cạy gỉ mũi sẽ làm bong vảy và gây chảy máu lại ngay lập tức. Mẹ có thể dùng nước muối sinh lý vệ sinh nhẹ nhàng bên ngoài, tránh đưa dụng cụ vào sâu bên trong.

Máy tạo ẩm trong phòng giúp cân bằng độ ẩm khi thời tiết khô, giữ ẩm niêm mạc mũi

Để phòng ngừa tái phát, việc giữ ẩm cho niêm mạc mũi là quan trọng nhất, đặc biệt là với những trẻ có tiền sử hay chảy máu cam. Mẹ nên sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ, bôi một lớp mỏng kem dưỡng ẩm (như Vaseline) hoặc gel nước muối vào cửa mũi của bé trước khi đi ngủ để tránh niêm mạc bị khô nứt. Cắt ngắn móng tay cho trẻ thường xuyên để hạn chế tổn thương do thói quen ngoáy mũi.

6. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Mặc dù 90% các ca chảy máu cam có thể tự xử lý tại nhà, nhưng cha mẹ vẫn cần cảnh giác với những dấu hiệu bất thường. Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu: Máu vẫn chảy không ngừng sau 20 phút sơ cứu đúng cách (đã ép mũi liên tục 2 lần 10 phút); Máu chảy quá nhiều gây choáng váng, da xanh tái, nhịp tim nhanh, khó thở; Chảy máu cam sau một chấn thương mạnh vào vùng đầu mặt (ngã, va đập) vì có thể là dấu hiệu vỡ xương mũi. Ngoài ra, nếu trẻ bị chảy máu cam tái đi tái lại nhiều lần trong tuần, hoặc kèm theo các vết bầm tím lạ trên cơ thể, chảy máu chân răng... thì cần đi khám chuyên khoa để loại trừ các bệnh lý về đông máu hoặc ung thư máu.

Sơ cứu chảy máu cam không khó, nhưng đòi hỏi sự bình tĩnh và kiến thức chuẩn xác. Việc từ bỏ thói quen "ngửa đầu" và "nhét bông" tuy đơn giản nhưng lại là yếu tố then chốt để bảo vệ đường thở và hệ tiêu hóa của trẻ. Hãy ghi nhớ thần chú: "Ngồi thẳng - Cúi đầu - Bóp cánh mũi". Với sự xử lý đúng đắn của cha mẹ, cơn chảy máu cam sẽ nhanh chóng qua đi, trả lại sự an toàn và nụ cười cho bé yêu.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699