Hướng dẫn cách theo dõi và hạ sốt cho trẻ sau khi tiêm chủng

1. Tại sao trẻ lại bị sốt sau khi tiêm phòng?

Trước khi tìm cách hạ sốt, cha mẹ cần hiểu rõ bản chất của hiện tượng này để trút bỏ gánh nặng tâm lý. Vắc-xin thực chất là chế phẩm chứa kháng nguyên (vi khuẩn, virus đã bị làm yếu đi hoặc chết) được đưa vào cơ thể để kích thích hệ thống phòng thủ.

Trẻ bị sốt sau tiêm phòng là một phản ứng thường gặp, cho thấy hệ thống miễn dịch của cơ thể đang phản ứng lại với các thành phần có trong vắc xin để tạo ra kháng thể bảo vệ

Khi vắc-xin đi vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ ngay lập tức nhận diện đây là "kẻ xâm nhập" và huy động quân đội (kháng thể) đến để tiêu diệt và ghi nhớ. Quá trình "tập trận" này tiêu tốn năng lượng và giải phóng ra nhiệt, dẫn đến việc thân nhiệt của trẻ tăng lên (sốt).

Sốt là dấu hiệu tốt: Nó chứng tỏ cơ thể trẻ đang đáp ứng miễn dịch tốt với vắc-xin.
Thời điểm xuất hiện: Đa số các phản ứng sốt thường xuất hiện sau khi tiêm vài giờ hoặc trong vòng 24 giờ đầu. Một số loại vắc-xin (như sởi, thủy đậu) có thể gây sốt muộn hơn, sau 5-12 ngày.
Mức độ: Thông thường, trẻ chỉ sốt nhẹ (dưới 38.5 độ C) và tự khỏi sau 1-2 ngày. Tuy nhiên, tùy vào cơ địa và loại vắc-xin (ví dụ vắc-xin 5in1, 6in1 thường gây sốt cao hơn), một số bé có thể sốt cao trên 39 độ C.

2. Quy trình theo dõi trẻ sau tiêm: "30 phút vàng" và "24 giờ bạc"

Sự an toàn của trẻ phụ thuộc rất lớn vào khả năng quan sát của cha mẹ. Quy trình theo dõi được chia làm hai giai đoạn nghiêm ngặt:

Giai đoạn 1: 30 phút tại cơ sở tiêm chủng Đây là nguyên tắc bắt buộc để phòng ngừa sốc phản vệ – tai biến nguy hiểm nhất sau tiêm.

Tuyệt đối không đưa trẻ về ngay sau khi tiêm xong. Cha mẹ cần nán lại ít nhất 30 phút để theo dõi.
Quan sát kỹ các dấu hiệu: Trẻ có thở khò khè không? Da có bị nổi mẩn đỏ, tím tái hay sưng phù mặt mũi không? Trẻ có nôn trớ hay quấy khóc thét bất thường không?
Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, nhân viên y tế sẽ xử lý cấp cứu ngay lập tức, đảm bảo tính mạng cho trẻ.

Giai đoạn 2: 24-48 giờ theo dõi tại nhà Sau khi về nhà, cha mẹ cần tiếp tục theo dõi sát sao các chỉ số sau:

Thân nhiệt: Cặp nhiệt độ cho bé thường xuyên, đặc biệt là vào ban đêm.
Vết tiêm: Kiểm tra xem vết tiêm có sưng, đỏ, cứng hay đau không.
Tinh thần và hành vi: Bé có tỉnh táo, chơi đùa hay lừ đừ, li bì? Bé bú tốt hay bỏ bú?
Da và niêm mạc: Quan sát xem có nốt phát ban, mề đay hay tình trạng tím tái da không.

3. Hướng dẫn hạ sốt và chăm sóc đúng cách tại nhà

Khi xác định trẻ bị sốt sau tiêm, cha mẹ cần bình tĩnh phân loại mức độ sốt để có hướng xử lý phù hợp, tránh lạm dụng thuốc.

Cách hạ sốt cho trẻ sau khi tiêm phòng tại nhà hiệu quả, an toàn là cho trẻ uống nhiều nước và duy trì bú mẹ nhiều hơn

Trường hợp 1: Trẻ sốt nhẹ (Dưới 38.5 độ C) Ở mức nhiệt này, chưa cần dùng đến thuốc hạ sốt vì thuốc có thể ảnh hưởng đến gan thận nếu dùng không đúng. Hãy ưu tiên các biện pháp vật lý:

Nới lỏng quần áo: Cho trẻ mặc quần áo cotton mỏng, thoáng mát, thấm hút mồ hôi. Không ủ ấm, không đắp chăn dày vì sẽ khiến thân nhiệt tăng cao hơn và nguy cơ co giật.
Tăng cường cữ bú: Đối với trẻ còn bú mẹ, hãy cho bé bú nhiều hơn bình thường. Sữa mẹ không chỉ cung cấp nước bù lại lượng nước mất do sốt mà còn chứa nhiều kháng thể giúp bé nhanh lại sức. Trẻ lớn hơn cần uống nhiều nước lọc, nước trái cây hoặc Oresol.
Chườm ấm (Lau người): Dùng khăn xô nhúng nước ấm (thấp hơn nhiệt độ cơ thể bé khoảng 2 độ), lau vào các vùng có mạch máu lớn đi qua như trán, nách, bẹn, gan bàn tay, bàn chân. Nước ấm giúp giãn mạch máu, thoát nhiệt nhanh. Tuyệt đối không chườm đá lạnh vì gây co mạch đột ngột, làm nhiệt không thoát ra được.

Trường hợp 2: Trẻ sốt cao (Từ 38.5 độ C trở lên) Lúc này, nguy cơ co giật do sốt cao tăng lên, cha mẹ cần kết hợp biện pháp vật lý và dùng thuốc.

Dùng thuốc hạ sốt Paracetamol: Đây là loại thuốc an toàn và phổ biến nhất cho trẻ em.

Liều lượng chuẩn: 10-15mg/kg cân nặng/lần. (Ví dụ: Trẻ 10kg sẽ uống gói 150mg).
Khoảng cách: Uống cách nhau ít nhất 4-6 tiếng nếu trẻ vẫn còn sốt cao.
Lưu ý: Không tự ý dùng Aspirin (nguy cơ gây hội chứng Reye) hoặc Ibuprofen (cần chỉ định của bác sĩ) để hạ sốt sau tiêm.

Nếu trẻ không uống được thuốc do nôn trớ, có thể dùng viên đạn đặt hậu môn với liều lượng tương tự.

4. Chăm sóc vết tiêm sưng đỏ

Vết tiêm bị sưng, cứng và đỏ là phản ứng tại chỗ rất thường gặp. Nhiều cha mẹ theo thói quen dân gian thường đắp lát khoai tây, lòng trắng trứng hay lá thuốc lên vết tiêm để giảm sưng. Đây là hành động tuyệt đối cấm kỵ.

Vết tiêm là một vết thương hở. Việc đắp các chất lạ lên đó có thể gây nhiễm trùng, áp xe (mưng mủ) tại chỗ, khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
Cách xử lý đúng: Nếu vết tiêm sưng đau khiến bé khó chịu, mẹ có thể dùng khăn sạch bọc đá lạnh chườm nhẹ xung quanh (không chườm trực tiếp lên vết kim) để giảm đau. Giữ vệ sinh vết tiêm sạch sẽ, khô thoáng.

5. Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay

Dù sốt sau tiêm là bình thường, nhưng có những trường hợp phản ứng quá mức đe dọa tính mạng mà cha mẹ không được phép chủ quan. Hãy đưa bé đến bệnh viện ngay lập tức nếu thấy:

Sốt cao không hạ: Trẻ sốt trên 39 độ C, đã uống thuốc hạ sốt và chườm ấm nhưng nhiệt độ không giảm, hoặc cơn sốt kéo dài quá 3 ngày.
Co giật: Trẻ bị co giật toàn thân hoặc khu trú (giật tay chân, trợn mắt).
Sốc phản vệ: Nổi mề đay khắp người, phù nề môi mắt, khó thở (thở rít, rút lõm lồng ngực), tím tái, chân tay lạnh toát, mạch nhanh nhỏ.
Biến chứng thần kinh: Trẻ khóc thét dữ dội kéo dài trên 3 giờ đồng hồ (khóc dai dẳng) hoặc ngược lại là lừ đừ, li bì, gọi không tỉnh, hôn mê.
Bỏ ăn hoàn toàn: Trẻ không bú, không uống được nước hoặc nôn trớ tất cả mọi thứ.

Tiêm chủng là quyền lợi và là trách nhiệm để bảo vệ sức khỏe cho con. Những phản ứng như sốt, sưng đau chỉ là những thử thách nhỏ tạm thời trên hành trình xây dựng hệ miễn dịch vững chắc. Bằng sự bình tĩnh, quan sát tinh tế và áp dụng đúng các phương pháp chăm sóc khoa học, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp con vượt qua giai đoạn sau tiêm một cách an toàn. Hãy luôn nhớ: "Phòng bệnh hơn chữa bệnh", và một chút sốt hôm nay sẽ đổi lấy cả một tương lai khỏe mạnh cho con ngày mai.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.
Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699