1. Quy trình vắt sữa: Khởi đầu của sự an toàn

Chất lượng của túi sữa trữ đông phụ thuộc hoàn toàn vào khâu đầu tiên: Vắt sữa. Dù mẹ vắt bằng tay hay dùng máy hút sữa hiện đại, yếu tố vệ sinh phải được đặt lên hàng đầu. Sữa mẹ ở trong bầu ngực là vô khuẩn, nhưng ngay khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài, nó có thể bị vi khuẩn xâm nhập từ tay mẹ, dụng cụ hút hoặc từ chính đầu ti chưa sạch.

Yếu tố vệ sinh khi vắt sữa phải đặt lên hàng đầu

Các bước chuẩn bị bắt buộc trước khi vắt:

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước ấm trong ít nhất 20 giây. Dùng khăn mềm nhúng nước ấm lau sạch bầu ngực và đầu ti để loại bỏ cặn sữa cũ, mồ hôi và bụi bẩn.

• Tiệt trùng dụng cụ: Phễu hút, bình đựng, van và các phụ kiện máy hút sữa phải được rửa sạch và tiệt trùng bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng chuyên dụng trước mỗi lần sử dụng.

• Massage kích thích: Trước khi hút, mẹ nên uống một cốc nước ấm, thả lỏng tinh thần và massage nhẹ nhàng bầu ngực theo hình vòng tròn. Động tác này giúp kích hoạt hormone Oxytocin, tạo phản xạ xuống sữa (let-down reflex), giúp sữa chảy nhanh và nhiều hơn, giảm đau rát cho đầu ti.

2. Nguyên tắc trữ đông: Cuộc chiến với thời gian và nhiệt độ

Sau khi vắt ra, sữa mẹ cần được bảo quản ngay lập tức để ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn. Mẹ có thể trữ sữa trong bình thủy tinh, bình nhựa không chứa BPA hoặc túi trữ sữa chuyên dụng. Tuy nhiên, cần lưu ý không đổ sữa quá đầy túi/bình. Hãy chừa lại một khoảng trống khoảng 2-3cm ở miệng túi, vì chất lỏng khi đông đá sẽ giãn nở thể tích. Nếu đổ đầy, túi sữa có thể bị bục hoặc nứt vỡ, gây lãng phí và nhiễm khuẩn.

Sau khi vắt ra, sữa mẹ cần được bảo quản ngay lập tức

Bảng thời gian bảo quản sữa mẹ chuẩn (Theo khuyến cáo của CDC & WHO):

• Nhiệt độ phòng (dưới 26 độ C): Tối đa 4 giờ. Nếu phòng nóng hơn, thời gian rút ngắn còn 2 giờ.

• Ngăn mát tủ lạnh (dưới 4 độ C): Tối đa 4 ngày. Nên để sữa sâu vào bên trong, tránh để ở cánh cửa tủ lạnh vì nhiệt độ ở cánh cửa thay đổi liên tục mỗi khi mở tủ.

• Ngăn đá tủ lạnh (tủ loại 1 cửa): Tối đa 2 tuần.

• Ngăn đá tủ lạnh (tủ loại 2 cửa riêng biệt): Tối đa 3 - 6 tháng.

• Tủ đông chuyên dụng (âm sâu -18 độ C): Tối đa 6 - 12 tháng.

Lưu ý quan trọng khi dán nhãn: Luôn dùng bút ghi rõ Ngày/Giờ vắt và Dung tích lên vỏ túi trước khi bỏ vào tủ. Khi lấy sữa cho con dùng, hãy tuân thủ nguyên tắc "Vào trước - Ra trước" (First In - First Out), tức là túi nào vắt trước (date cũ hơn) thì dùng trước, túi mới vắt thì dùng sau.

3. Quy trình rã đông và hâm nóng: Đừng để công sức đổ sông đổ bể

Đây là giai đoạn các mẹ dễ mắc sai lầm nhất. Sữa mẹ chứa rất nhiều kháng thể sống và các vitamin tan trong nước. Nếu rã đông đột ngột ở nhiệt độ cao, cấu trúc của các dưỡng chất này sẽ bị phá vỡ, biến sữa mẹ thành "sữa chết" chỉ còn năng lượng rỗng mà mất đi khả năng miễn dịch.

Phương pháp rã đông đúng cách:

• Cách tốt nhất (Rã đông chậm): Chuyển túi sữa từ ngăn đá xuống ngăn mát tủ lạnh từ đêm hôm trước (khoảng 8-12 tiếng) để sữa tan đá từ từ. Sữa sau khi tan đá hoàn toàn trong ngăn mát có thể dùng được trong vòng 24 giờ.

• Cách nhanh hơn (Rã đông bằng nước): Nếu cần dùng gấp, mẹ có thể để túi sữa đông dưới vòi nước chảy (nước mát rồi tăng dần lên nước ấm) hoặc ngâm vào bát nước ấm khoảng 40 độ C.

• Tuyệt đối KHÔNG: Không rã đông bằng lò vi sóng hoặc đun sôi trực tiếp trên bếp. Sóng vi ba tạo ra các điểm nóng không đều (hot spots) có thể gây bỏng miệng bé, đồng thời nhiệt độ cao sẽ tiêu diệt hết kháng thể.

Kỹ thuật hâm nóng và lắc sữa: Sữa mẹ sau khi rã đông thường có hiện tượng tách lớp: lớp chất béo màu vàng nổi lên trên và lớp nước trong ở dưới. Đây là hiện tượng vật lý bình thường, không phải sữa bị hỏng.

• Sau khi hâm nóng sữa đến khoảng 37-40 độ C (nhiệt độ cơ thể), mẹ hãy cầm bình sữa và xoay nhẹ cổ tay để hòa tan lớp chất béo vào sữa.

• Tránh lắc mạnh bình sữa lên xuống. Việc lắc quá mạnh có thể làm gãy chuỗi protein trong sữa, ảnh hưởng đến chất lượng dinh dưỡng và tạo ra nhiều bọt khí khiến bé bị đầy hơi khi bú.

4. Những nguyên tắc "bất di bất dịch" khi sử dụng sữa trữ đông

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hệ tiêu hóa của bé, mẹ cần ghi nhớ những quy tắc sau để tránh lãng phí hoặc gây hại cho con:

• Không cấp đông lại: Sữa đã rã đông nhưng bé không uống hết thì tuyệt đối không được cấp đông lại. Việc thay đổi nhiệt độ nhiều lần là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.

• Xử lý sữa thừa: Nếu bé đã ngậm ti và bú dở bình sữa, lượng sữa thừa đó chỉ được để tối đa 2 giờ. Sau 2 giờ, vi khuẩn từ nước bọt của bé đã xâm nhập và phát triển mạnh trong sữa, mẹ nên bỏ đi hoặc dùng để tắm cho bé/tưới cây, không nên tiếc rẻ cho bé uống lại.

• Trộn sữa: Mẹ có thể trộn sữa vắt ở các cữ khác nhau trong cùng một ngày vào chung một túi để tiết kiệm diện tích. Tuy nhiên, phải tuân thủ quy tắc: Làm lạnh sữa mới vắt xuống cùng nhiệt độ với sữa đã có trong tủ lạnh rồi mới trộn chung. Không đổ sữa ấm vừa vắt vào bình sữa đang lạnh, vì sẽ làm tăng nhiệt độ của sữa cũ, gây hỏng sữa.

• Kiểm tra mùi vị: Sữa rã đông đôi khi có mùi hơi hăng hoặc mùi xà phòng do tác động của enzyme Lipase bẻ gãy chất béo. Nếu bé vẫn bú bình thường thì không sao. Nhưng nếu bé từ chối, mẹ có thể áp dụng phương pháp "khử Lipase" (đun lăn tăn sữa mới vắt trước khi cấp đông) cho các lần sau.

Nuôi con bằng sữa mẹ là một hành trình vất vả nhưng đầy hạnh phúc. Việc vắt và trữ đông sữa tuy tốn nhiều thời gian và công sức, nhưng đó là "bảo hiểm sức khỏe" tốt nhất mà mẹ dành cho con trong những năm tháng đầu đời. Chỉ cần mẹ nắm vững các nguyên tắc về vệ sinh và nhiệt độ, mẹ hoàn toàn có thể yên tâm rằng dù mẹ có đi làm hay đi công tác, bé yêu ở nhà vẫn được thụ hưởng trọn vẹn nguồn dinh dưỡng vàng, giúp bé phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699