1. Khi nào mẹ thực sự cần "ra tay" làm sạch mũi cho bé?

Một trong những nguyên tắc cốt lõi trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh là: Không can thiệp nếu không thực sự cần thiết. Rất nhiều bà mẹ có thói quen nhỏ mũi, hút mũi cho con hàng ngày như một bước vệ sinh cá nhân cơ bản (giống như tắm gội). Đây là một quan niệm sai lầm.

Niêm mạc mũi của trẻ tự tiết ra một lớp dịch nhầy tự nhiên. Lớp dịch này chứa các kháng thể và có độ ẩm lý tưởng giúp cản bụi bẩn, vi khuẩn, làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đi vào phổi. Khi bạn rửa mũi hàng ngày lúc con đang khỏe mạnh, bạn đã vô tình rửa trôi lớp màng bảo vệ "vàng" này, khiến mũi bé dễ bị khô, xót và nhạy cảm hơn với bệnh tật.

Nhiều sai lầm khi rửa mũi cho trẻ khiến trẻ bệnh nặng hơn

Chỉ nên tiến hành nhỏ/hút mũi cho trẻ sơ sinh khi có các dấu hiệu sau:

• Trẻ bị nghẹt mũi nặng, thở khò khè rõ rệt do dịch nhầy ứ đọng.

• Tình trạng nghẹt mũi khiến trẻ khó bú (bú ngắt quãng, hay nhả ti ra để thở), bú kém.

• Trẻ trằn trọc, khó ngủ vì không thở được bằng mũi.

• Mũi trẻ có nhiều gỉ khô cứng cản trở đường thở.

2. Hướng dẫn chuẩn y khoa: Các bước làm sạch mũi an toàn cho trẻ sơ sinh

Đối với trẻ sơ sinh (dưới 6 tháng tuổi), phương pháp an toàn nhất là nhỏ mũi và hút dịch nhẹ nhàng, tuyệt đối không bơm rửa bằng áp lực mạnh.

Mẹ hãy thực hiện theo quy trình 4 bước chuẩn sau đây:

• Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và tư thế

• Dụng cụ: Nước muối sinh lý 0,9% (ưu tiên loại ống nhỏ giọt đơn liều, vô trùng), dụng cụ hút mũi loại bầu cao su mềm hoặc ống hút mũi hai đầu bằng silicon y tế, khăn xô mềm.

• Tư thế: Cho bé nằm ngửa trên giường hoặc trên đùi mẹ. Kê một chiếc khăn mỏng dưới vai bé để đầu hơi ngửa ra sau một chút (không ngửa quá gắt).

• Bước 2: Nhỏ nước muối để làm mềm dịch nhầy

• Đưa đầu ống nước muối sinh lý đến gần lỗ mũi bé (không chọc sâu vào trong).

• Nhỏ từ từ 1 đến 2 giọt vào từng bên mũi.

• Chờ khoảng 1–2 phút để nước muối làm loãng dịch nhầy đặc và làm mềm các cục gỉ mũi khô.

• Bước 3: Loại bỏ dịch nhầy

• Nếu dịch mũi loãng: Mẹ chỉ cần dùng khăn xô mềm day nhẹ hai bên cánh mũi, dịch sẽ tự tống ra ngoài và mẹ lau sạch.

• Nếu dịch mũi đặc hoặc có gỉ: Dùng dụng cụ hút mũi. Bóp dẹp bầu cao su (nếu dùng loại bầu) trước khi đưa đầu hút mềm vào ngay rìa lỗ mũi bé, sau đó từ từ thả tay ra để tạo lực hút nhẹ nhàng kéo dịch ra ngoài. Thực hiện tương tự với bên còn lại.

• Nếu dùng tăm bông: Trẻ sơ sinh hay ngọ nguậy, việc dùng tăm bông dễ làm xước niêm mạc. Nếu bắt buộc, chỉ nên dùng tăm bông trẻ em loại rất nhỏ, tẩm nước muối và chỉ khều nhẹ ở ngay cửa mũi ngoài.

• Bước 4: Vệ sinh lại

• Dùng khăn xô mềm lau sạch vùng mũi và miệng cho bé.

• Rửa thật sạch dụng cụ hút mũi bằng nước ấm và xà phòng, phơi khô ráo để dùng cho lần sau.

Mẹ cần dùng khăn lau lại sau khi vệ sinh mũi cho bé

3. Những sai lầm mẹ tuyệt đối phải tránh

Việc thiếu hiểu biết hoặc nghe theo các mẹo dân gian truyền miệng có thể biến việc rửa mũi thành "mối họa" cho sức khỏe của trẻ. Dưới đây là những sai lầm phổ biến nhất:

Dùng xi lanh bơm nước muối vào mũi trẻ

Đây là sai lầm nguy hiểm bậc nhất. Việc dùng xi lanh bơm trực tiếp một lượng nước lớn với áp lực mạnh vào mũi trẻ sơ sinh sẽ đẩy dịch nhầy, vi khuẩn và nước muối chảy ngược vào ống Eustachian (ống vòi nhĩ nối giữa mũi họng và tai giữa). Tai giữa của trẻ sơ sinh ngắn và nằm ngang, nên rất dễ bị ứ dịch, dẫn đến viêm tai giữa cấp tính. Hơn nữa, áp lực mạnh có thể làm sặc, gây nghẹt đường thở hoặc tổn thương niêm mạc mũi mỏng manh của bé.

Tự pha nước muối tại nhà

Nhiều mẹ muốn tiết kiệm nên tự pha muối ăn với nước lọc để rửa mũi cho con. Tuy nhiên, bạn không thể tự cân đong chính xác nồng độ 0,9% bằng mắt thường. Nước muối quá nhạt sẽ không có tác dụng, trong khi nước muối quá mặn sẽ làm teo niêm mạc mũi, gây xót, rát và tổn thương nghiêm trọng các tế bào biểu mô hô hấp của trẻ. Hãy luôn sử dụng nước muối sinh lý đóng tuýp y tế.

Dùng miệng hút mũi cho con

Khi thấy con khụt khịt nhưng không có sẵn dụng cụ, nhiều bà mẹ (và cả các bà) đã trực tiếp dùng miệng hút mũi cho con. Khoang miệng của người lớn chứa hàng triệu vi khuẩn. Hành động này không những không đảm bảo vệ sinh mà còn vô tình truyền thêm vi khuẩn, virus từ miệng người lớn sang hệ hô hấp đang yếu ớt của trẻ, khiến tình trạng viêm nhiễm nặng nề hơn.

Nhỏ/hút mũi khi con vừa ăn no hoặc đang quấy khóc

Thao tác rửa mũi có thể khiến trẻ khó chịu, quẫy đạp. Nếu thực hiện ngay sau khi bé vừa bú no, phản xạ khóc và chống cự sẽ rất dễ khiến bé bị nôn trớ, sặc sữa vào đường thở. Tương tự, khi bé đang khóc lớn, việc nhỏ nước muối có thể khiến nước trôi xuống thanh quản gây sặc sụa nguy hiểm. Thời điểm tốt nhất là lúc bé đang bình tĩnh, trước cữ bú khoảng 30 phút hoặc trước khi đi ngủ.

Lạm dụng dụng cụ hút mũi lực mạnh

Ngay cả với dụng cụ hút mũi chuyên dụng, nếu mẹ tạo lực hút quá mạnh hoặc làm liên tục nhiều lần trong ngày, áp lực âm sẽ làm các mao mạch nhỏ trong mũi bé bị vỡ, gây chảy máu mũi. Chỉ nên hút mũi tối đa 2-3 lần/ngày khi mũi bé thực sự bị bít tắc.

4. Lời khuyên kết luận

Việc làm thông thoáng đường thở cho trẻ sơ sinh đòi hỏi sự nhẹ nhàng, kiên nhẫn và đúng phương pháp. Nước muối sinh lý là bạn đồng hành tốt, nhưng chỉ khi được sử dụng với tần suất hợp lý và thao tác chuẩn xác. Nếu mẹ đã thực hiện nhỏ và hút dịch đúng cách nhưng tình trạng nghẹt mũi của bé không thuyên giảm sau 3-5 ngày, hoặc bé có kèm theo các dấu hiệu như sốt, thở rút lõm lồng ngực, bỏ bú, hãy đưa bé đến gặp bác sĩ Nhi khoa ngay lập tức để được chẩn đoán chính xác.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699