1. Dị ứng đạm sữa bò là gì và tại sao lại xảy ra?

Dị ứng đạm sữa bò (Cow’s Milk Protein Allergy - CMPA) là hiện tượng hệ miễn dịch của trẻ phản ứng thái quá với các thành phần protein (đạm) có trong sữa bò hoặc các chế phẩm từ sữa bò.

Thay vì coi đạm sữa bò là một nguồn dinh dưỡng cần dung nạp, hệ miễn dịch của trẻ lại nhận diện sai lầm đây là một "dị nguyên" (kẻ xâm nhập gây hại). Ngay lập tức, cơ thể bé sẽ sản sinh ra các kháng thể (IgE) và giải phóng histamin để chống lại các protein này. Quá trình "giao tranh" đó tạo ra một loạt các phản ứng viêm trên khắp cơ thể, biểu hiện rõ rệt nhất qua da, hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.

Da bé bị dị ứng đạm sữa bò thường gắn liền với những biểu hiện như nổi mẩn đỏ

Tình trạng này thường khởi phát trong những tháng đầu đời, đặc biệt phổ biến ở nhóm trẻ bú sữa công thức hoàn toàn hoặc bú dặm thêm sữa công thức. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ trẻ bú mẹ hoàn toàn cũng có thể mắc phải do đạm sữa bò từ chế độ ăn của mẹ truyền qua lớp sữa mẹ.

2. Sự nhầm lẫn tai hại với Rối loạn tiêu hóa thông thường

Hệ tiêu hóa là nơi chịu trận đầu tiên và nặng nề nhất khi trẻ bị dị ứng đạm sữa bò. Đó là lý do vì sao tình trạng này thường xuyên bị nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa cơ bản. Mẹ hãy lưu ý các điểm khác biệt mang tính "chìa khóa" sau đây:

• Nôn trớ (Trào ngược): Trẻ sơ sinh nôn trớ sinh lý là bình thường, nhưng nếu bé nôn vọt thành vòi với tần suất dày đặc ngay cả khi ăn xong đã lâu, nôn ra dịch vàng/xanh, đi kèm thái độ sợ bú, cong ưỡn người khóc thét thì mẹ cần nghĩ đến dị ứng.

• Tiêu chảy và tính chất phân: Rối loạn tiêu hóa do vi khuẩn/virus thường gây tiêu chảy cấp, phân lỏng có bọt. Nhưng ở trẻ dị ứng đạm sữa bò, tiêu chảy thường kéo dài dai dẳng (hơn 1 tuần). Điểm "cờ đỏ" quan trọng nhất là phân có lẫn nhầy nhiều và đặc biệt là có những tia máu tươi.

• Quấy khóc (Colic): Hội chứng khóc dạ đề (Colic) thường diễn ra vào một khung giờ nhất định chiều tối. Nhưng nếu trẻ dị ứng, những cơn đau quặn ruột sẽ khiến bé khóc thét bất kể ngày đêm, bụng chướng căng và rất khó để dỗ dành.

3. Phân biệt Dị ứng đạm sữa bò và Viêm da cơ địa (Chàm sữa)

Làn da của trẻ sơ sinh vô cùng nhạy cảm nên rất dễ nổi mẩn đỏ. Chàm sữa (viêm da cơ địa) là bệnh lý da liễu phổ biến, nhưng nó cũng là một trong những triệu chứng biểu hiện ra bên ngoài của dị ứng đạm sữa bò. Làm sao để phân biệt?

• Viêm da cơ địa đơn thuần: Các mảng đỏ, sần sùi, bong tróc thường chỉ khu trú ở hai bên má, trán, cằm hoặc các vùng nếp gấp (cổ, khuỷu tay, kheo chân). Tình trạng này thay đổi theo thời tiết (nặng hơn khi trời hanh khô) và trẻ vẫn ăn ngủ, tiêu hóa bình thường, tăng cân tốt.

• Mẩn đỏ do dị ứng đạm sữa bò: Các nốt mẩn đỏ (mề đay) thường phát ban rất nhanh ngay sau khi trẻ bú sữa (từ vài phút đến 2 giờ). Ban đỏ có thể lan rộng khắp người chứ không chỉ ở mặt. Đáng chú ý, triệu chứng trên da do dị ứng thường không đi đơn lẻ mà sẽ kèm theo các rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy, nôn trớ) hoặc hô hấp (khò khè, sổ mũi).

4. Dấu hiệu Hô hấp thường bị bỏ qua

Nhiều mẹ đinh ninh rằng khò khè, ho dai dẳng là do thời tiết hay viêm phế quản. Tuy nhiên, sự phản ứng của hệ miễn dịch với đạm sữa bò có thể gây sưng nề niêm mạc đường thở.

• Trẻ có thể bị nghẹt mũi mãn tính, chảy nước mũi trong liên tục dù không mắc bệnh cảm lạnh.

• Thở khò khè dai dẳng, ho khan không dứt dù đã giữ ấm và vệ sinh mũi họng sạch sẽ.

5. Biểu hiện Phản vệ: Cấp cứu y tế khẩn cấp

Trong một số trường hợp dị ứng cấp tính (qua trung gian kháng thể IgE), trẻ có thể rơi vào trạng thái sốc phản vệ cực kỳ nguy hiểm tính mạng chỉ vài phút sau khi uống sữa. Mẹ cần gọi cấp cứu hoặc bế con đến viện ngay lập tức nếu thấy các dấu hiệu:

• Môi, lưỡi, mí mắt hoặc toàn bộ mặt sưng vù nhanh chóng.

• Trẻ thở rít, thở khò khè dữ dội, tím tái quanh môi và đầu ngón tay.

• Cơ thể mềm nhũn, li bì, mất ý thức hoặc phát ban nổi mề đay khổng lồ khắp toàn thân.

6. Mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con bị dị ứng đạm sữa bò?

Việc đầu tiên và quan trọng nhất là KHÔNG được tự ý chẩn đoán và tự ý đổi bừa các loại sữa công thức trên thị trường. Rất nhiều mẹ lầm tưởng đổi sang sữa dê hay sữa đậu nành là an toàn, nhưng thực tế cấu trúc đạm của sữa dê rất giống sữa bò, nguy cơ dị ứng chéo là cực kỳ cao.

Mẹ nên cho bé đi khám để được bác sĩ chuẩn đoán chính xác

Hướng xử lý chuẩn y khoa mẹ nên áp dụng:

• Đưa trẻ đi khám chuyên khoa: Bác sĩ sẽ đánh giá lâm sàng, hỏi kỹ tiền sử gia đình và có thể chỉ định thực hiện test lẩy da (Skin Prick Test) hoặc xét nghiệm máu (định lượng IgE đặc hiệu) để có kết luận chính xác nhất.

• Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn: Nếu được chẩn đoán dị ứng, mẹ vẫn tiếp tục cho con bú. Tuy nhiên, mẹ bắt buộc phải loại bỏ hoàn toàn sữa bò và tất cả các chế phẩm liên quan (phô mai, bơ, váng sữa, bánh kẹo chứa sữa bò...) ra khỏi thực đơn hàng ngày của mình. Mất khoảng 2 - 4 tuần để lượng đạm sữa bò đào thải hết khỏi sữa mẹ và triệu chứng của con thuyên giảm.

• Đối với trẻ dùng sữa công thức: Bác sĩ sẽ chỉ định chuyển sang Sữa công thức thủy phân tích cực (Extensively Hydrolyzed Formula) – loại sữa mà các chuỗi đạm đã được cắt nhỏ để hệ miễn dịch không còn nhận diện được. Nếu trẻ dị ứng quá nặng, loại Sữa Amino Acid (đạm được phân cắt hoàn toàn thành axit amin gốc) sẽ là giải pháp cuối cùng.

Dị ứng đạm sữa bò là một "thử thách" không nhỏ trong hành trình khôn lớn của trẻ, nhưng đây không phải là bệnh lý theo con đến hết đời. Phân biệt rõ dị ứng với các bệnh lý tiêu hóa hay da liễu thông thường chính là bước đầu tiên để mẹ giải cứu con khỏi những cơn đau đớn, khó chịu. Phần lớn trẻ sẽ phát triển khả năng dung nạp tự nhiên (hết dị ứng) khi bước sang giai đoạn 1 đến 3 tuổi. Bằng sự quan sát tinh tế, tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ dinh dưỡng từ bác sĩ, mẹ hoàn toàn có thể giúp con yêu khôn lớn khỏe mạnh, tăng cân đều đặn và có một hệ miễn dịch vững vàng trong tương lai.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699