1. Tại sao tuyến giáp lại "đổ bệnh" ngay sau khi sinh con?

Để hiểu rõ căn nguyên của vấn đề, chúng ta cần nhìn lại sự thay đổi ngoạn mục của hệ miễn dịch trong thai kỳ. Khi mang thai, cơ thể người mẹ tự động điều chỉnh ức chế hệ miễn dịch một phần để bảo vệ bào thai – vốn mang một nửa gen của bố – không bị cơ thể mẹ coi là vật thể lạ và đào thải. Đây là cơ chế bảo vệ tự nhiên kỳ diệu của tạo hóa. Tuy nhiên, ngay sau khi em bé chào đời, hệ miễn dịch của mẹ sẽ "bừng tỉnh" và quay trở lại hoạt động mạnh mẽ, đôi khi là quá mức cần thiết.

Bệnh thường diễn biến âm thầm qua hai giai đoạn trái ngược nhau

Sự trỗi dậy đột ngột này có thể dẫn đến một cuộc tấn công nhầm lẫn. Các kháng thể miễn dịch thay vì bảo vệ cơ thể lại quay sang tấn công chính tuyến giáp của người mẹ, gây ra tình trạng viêm và phá hủy các tế bào tuyến giáp. Hiện tượng này được gọi là viêm tuyến giáp sau sinh (Postpartum Thyroiditis). Bệnh thường diễn biến âm thầm qua hai giai đoạn trái ngược nhau: giai đoạn cường giáp (thừa hormone) và giai đoạn suy giáp (thiếu hormone). Chính sự biến đổi phức tạp này khiến các triệu chứng của bệnh rất đa dạng, dễ bị nhầm lẫn và che lấp bởi những thay đổi sinh lý thông thường của thời kỳ hậu sản.

2. Giai đoạn 1: Cường giáp - Khi sự lo âu bị nhầm là "stress chăm con"

Giai đoạn đầu tiên thường xuất hiện từ tháng thứ 1 đến tháng thứ 4 sau sinh và kéo dài khoảng 1-2 tháng. Lúc này, tuyến giáp bị viêm làm rò rỉ một lượng lớn hormone dự trữ vào máu, gây ra tình trạng nhiễm độc giáp thoáng qua (Cường giáp). Dấu hiệu đặc trưng nhất của giai đoạn này là sự sụt cân nhanh chóng. Nhiều bà mẹ cảm thấy vui mừng vì vừa sinh xong đã về dáng thần tốc dù ăn uống rất nhiều, mà không biết rằng đây là dấu hiệu bất thường của rối loạn chuyển hóa.

Bên cạnh sụt cân, người mẹ thường rơi vào trạng thái kích thích, lo âu quá mức và rất dễ cáu gắt. Mẹ có thể cảm thấy tim đập nhanh thình thịch, đánh trống ngực ngay cả khi đang nằm nghỉ ngơi, tay chân run nhẹ và đổ mồ hôi nhiều, sợ nóng. Một triệu chứng khác rất dễ gây hiểu lầm là tình trạng mất ngủ. Dù cơ thể rất mệt mỏi nhưng mẹ lại không thể chợp mắt được ("tired but wired" - kiệt sức nhưng vẫn tỉnh như sáo). Đáng tiếc là tất cả những biểu hiện như lo lắng, mất ngủ, cáu kỉnh này thường bị gia đình và chính bản thân người mẹ quy chụp cho việc "lần đầu làm mẹ nên hay lo nghĩ" hoặc do áp lực chăm con, khiến bệnh bị bỏ qua một cách đáng tiếc.

3. Giai đoạn 2: Suy giáp - Khi sự kiệt sức bị nhầm là trầm cảm

Sau khi lượng hormone dự trữ bị rò rỉ hết, tuyến giáp bị tổn thương không còn khả năng sản xuất đủ hormone để đáp ứng nhu cầu cơ thể, dẫn đến giai đoạn suy giáp. Giai đoạn này thường xảy ra từ tháng thứ 4 đến tháng thứ 8 sau sinh và có thể kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm. Đây là lúc các triệu chứng trở nên nặng nề và dễ gây nhầm lẫn nhất với chứng trầm cảm sau sinh.

Người mẹ bị suy giáp thường cảm thấy một sự mệt mỏi rã rời, trì trệ, cảm giác như đeo chì vào chân tay, không muốn làm bất cứ việc gì. Khác với sự mệt mỏi do thiếu ngủ (ngủ bù sẽ đỡ), sự mệt mỏi do suy giáp không thuyên giảm dù mẹ có nghỉ ngơi bao nhiêu đi nữa. Kèm theo đó là tình trạng tăng cân mất kiểm soát hoặc không thể giảm cân dù ăn rất ít, mặt mũi sưng húp, da khô bong tróc, tóc rụng cả mảng và táo bón kéo dài.

Đặc biệt, suy giáp ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần và trí tuệ. Mẹ thường xuyên nhớ nhớ quên quên (hội chứng não cá vàng), kém tập trung, cảm thấy buồn bã, u uất và thờ ơ với mọi thứ xung quanh. Chính vì những biểu hiện tâm lý này quá nổi trội nên rất nhiều phụ nữ bị chẩn đoán nhầm là trầm cảm sau sinh và được kê đơn thuốc chống trầm cảm, trong khi nguyên nhân thực sự lại nằm ở tuyến giáp. Một dấu hiệu đặc biệt để phân biệt là khả năng chịu lạnh: người bị suy giáp cực kỳ sợ lạnh, thường phải mặc áo ấm trong khi người khác thấy bình thường, khác hẳn với cảm giác bốc hỏa của phụ nữ sau sinh thông thường.

4. Tác động đến nguồn sữa và sự phát triển của bé

Viêm tuyến giáp không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn tác động trực tiếp đến quá trình nuôi con. Hormone tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích tiết sữa (liên quan đến hormone Prolactin và Oxytocin). Khi người mẹ rơi vào trạng thái suy giáp, phản xạ xuống sữa có thể bị ức chế, dẫn đến tình trạng ít sữa, mất sữa hoặc sữa về chậm. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: mẹ mệt mỏi vì bệnh -> ít sữa -> con quấy khóc -> mẹ càng stress và bệnh càng nặng hơn.

Hơn nữa, nếu mẹ bị suy giáp nặng mà không được điều trị, sự thiếu hụt hormone tuyến giáp có thể ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng chăm sóc bé. Một người mẹ luôn trong trạng thái lờ đờ, chậm chạp và u sầu sẽ khó có thể tương tác tích cực, vui chơi và kích thích sự phát triển trí não cho con trong những tháng đầu đời quan trọng. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm không chỉ là để cứu sức khỏe mẹ mà còn là để đảm bảo sự phát triển toàn diện cho con.

5. Khi nào cần đi khám và hướng xử lý đúng đắn?

Mặc dù nghe có vẻ đáng sợ, nhưng tin vui là khoảng 80% phụ nữ bị viêm tuyến giáp sau sinh sẽ tự hồi phục chức năng tuyến giáp bình thường sau 12-18 tháng mà không cần điều trị phức tạp. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 20% trường hợp sẽ chuyển thành suy giáp vĩnh viễn và phải uống thuốc bổ sung hormone suốt đời. Do đó, thái độ "chờ xem sao" là không nên.

Mẹ cần đến gặp bác sĩ nội tiết để làm xét nghiệm máu (kiểm tra chỉ số TSH, FT3, FT4 và các kháng thể tuyến giáp) ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Cụ thể: sụt cân quá nhanh kèm tim đập nhanh, run tay trong 3 tháng đầu; hoặc mệt mỏi triền miên, tăng cân, sợ lạnh, táo bón trong những tháng tiếp theo. Đặc biệt, những mẹ có tiền sử bệnh lý tuyến giáp trước đó, bị đái tháo đường thai kỳ hoặc trong gia đình có người bị bệnh tự miễn cần được tầm soát kỹ lưỡng hơn.

Mẹ nên phát hiện sớm và gặp bác sĩ để được chẩn đoán kịp thời

Nếu được chẩn đoán mắc bệnh, tùy vào giai đoạn và mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp. Ở giai đoạn cường giáp nhẹ, thường chỉ cần dùng thuốc giảm nhịp tim để giảm triệu chứng khó chịu. Ở giai đoạn suy giáp, liệu pháp bổ sung hormone Levothyroxine thường được chỉ định. Các loại thuốc này đa phần đều an toàn cho phụ nữ đang cho con bú nếu dùng đúng liều lượng, nên mẹ hoàn toàn có thể yên tâm điều trị song song với việc nuôi con bằng sữa mẹ.

Làm mẹ là một hành trình vất vả, nhưng sự mệt mỏi đến mức kiệt quệ, thay đổi tâm tính và thể chất bất thường không bao giờ là điều "hiển nhiên" phải chịu đựng. Hãy lắng nghe cơ thể mình nhiều hơn. Đừng để những triệu chứng của viêm tuyến giáp sau sinh núp bóng dưới danh nghĩa "trầm cảm" hay "chăm con mọn" mà bào mòn sức khỏe của bạn. Một xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp bạn tìm ra nguyên nhân, lấy lại năng lượng và niềm vui sống để tận hưởng trọn vẹn những tháng ngày hạnh phúc bên thiên thần nhỏ.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699