Trẻ sơ sinh đi ngoài phân lỏng, hoa cà hoa cải: Khi nào là tiêu chảy?

1. Giải mã hiện tượng "Phân hoa cà hoa cải": Vì sao lại là tín hiệu tốt?

Trước hết, cha mẹ cần thở phào nhẹ nhõm vì đi ngoài "hoa cà hoa cải" là đặc điểm điển hình và hoàn toàn bình thường ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ bú mẹ hoàn toàn. Trong sữa mẹ có chứa nhiều nước và các dưỡng chất dễ tiêu hóa, đồng thời có thành phần nhuận tràng tự nhiên giúp bé đào thải nhanh chóng.

Đặc điểm nhận dạng của phân sinh lý bình thường:

Màu sắc: Phân thường có màu vàng tươi (như màu nghệ) hoặc vàng sậm. Đôi khi phân có thể ngả sang màu xanh nhẹ nếu quá trình di chuyển qua ruột nhanh, sắc tố mật chưa kịp chuyển hóa hết.
Kết cấu: Phân mềm, lỏng, sệt như súp hoặc kem, có lẫn nước. Đặc biệt là sự xuất hiện của các hạt nhỏ lợn cợn màu trắng hoặc vàng (giống hạt mù tạt hoặc hạt cà, hạt cải). Đây chính là các cặn sữa hoặc chất béo, canxi chưa được hấp thu hết.
Mùi: Phân của trẻ bú mẹ thường có mùi hơi chua nhẹ nhưng không khắm, đôi khi có mùi hơi ngọt.
Tần suất: Trẻ sơ sinh có thể đi ngoài rất nhiều lần, từ 2-5 lần, thậm chí lên tới 10 lần một ngày (thường là xì xoẹt sau mỗi cữ bú). Miễn là bé vẫn ăn ngon, ngủ kỹ, tăng cân đều đặn và chơi ngoan thì tần suất này không phải là vấn đề.

Đối với trẻ uống sữa công thức, tính chất phân sẽ hơi khác một chút: Phân thường đặc hơn (giống bơ đậu phộng), màu vàng nâu hoặc vàng nhạt và có mùi nồng hơn phân của trẻ bú mẹ. Số lần đi ngoài cũng thường ít hơn, khoảng 1-3 lần/ngày.

Trẻ uống sữa công thức thường có cấu trúc phân khác

2. Khi nào "xì xoẹt" chuyển thành Tiêu chảy cấp?

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là tình trạng rối loạn tiêu hóa cần được phát hiện sớm để tránh nguy cơ mất nước. Chìa khóa để nhận biết tiêu chảy không nằm ở con số tuyệt đối (bao nhiêu lần/ngày), mà nằm ở sự thay đổi đột ngột so với thói quen bình thường của trẻ.

Cha mẹ cần nghi ngờ tiêu chảy nếu thấy các dấu hiệu sau:

Thay đổi về lượng và tần suất: Bé đột ngột đi ngoài nhiều hơn hẳn ngày thường (ví dụ bình thường đi 3 lần, nay đi 8-10 lần). Mỗi lần đi lượng phân rất nhiều, ồ ạt.
Thay đổi về tính chất phân:

Phân loãng hoàn toàn như nước, không còn lợn cợn hạt cái, thấm trọn vẹn vào bỉm hoặc trào ra ngoài.
Phân bắn ra thành tia với áp lực mạnh.
Phân có màu sắc lạ: Xanh rêu đậm, đen, hoặc có lẫn chất nhầy (như mũi), đôi khi có vệt máu đỏ tươi hoặc lờ lờ máu cá.

Thay đổi về mùi: Phân có mùi tanh nồng, mùi hôi thối khắm rất khó chịu hoặc mùi chua loét nồng nặc (khác với mùi chua nhẹ sinh lý).

3. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị tiêu chảy

Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh giống như một công trường đang thi công, rất dễ bị tấn công bởi các tác nhân bên ngoài. Dưới đây là những thủ phạm chính:

Nhiễm trùng đường ruột: Virus (điển hình là Rotavirus) là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ. Ngoài ra, các loại vi khuẩn như Salmonella, E. coli hoặc ký sinh trùng cũng có thể xâm nhập qua đường miệng nếu quy trình vệ sinh bình sữa, núm ti hoặc tay người chăm sóc không đảm bảo.
Chế độ ăn của mẹ (với trẻ bú mẹ): Những gì mẹ ăn sẽ đi vào sữa. Nếu mẹ ăn quá nhiều đồ cay nóng, thực phẩm nhiều dầu mỡ, hải sản lạ, hoặc uống nhiều cafein, rượu bia... hệ tiêu hóa của bé có thể phản ứng bằng cách tiêu chảy.
Bất dung nạp Lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò: Một số trẻ thiếu men Lactase để tiêu hóa đường trong sữa, hoặc hệ miễn dịch phản ứng quá mẫn với protein trong sữa bò (qua sữa công thức hoặc qua sữa mẹ khi mẹ uống sữa bò), dẫn đến tình trạng tiêu chảy kéo dài, phân có máu và chậm tăng cân.
Tác dụng phụ của kháng sinh: Nếu trẻ (hoặc mẹ đang cho con bú) phải dùng kháng sinh, thuốc sẽ tiêu diệt cả vi khuẩn có hại lẫn có lợi trong ruột, gây loạn khuẩn đường ruột và dẫn đến tiêu chảy.

4. Dấu hiệu mất nước và các triệu chứng báo động

Mối nguy hiểm lớn nhất của tiêu chảy ở trẻ sơ sinh không phải là việc đi ngoài nhiều, mà là MẤT NƯỚC. Cơ thể trẻ sơ sinh chứa tỷ lệ nước rất lớn, nên chỉ cần sụt giảm một lượng nước nhỏ cũng có thể gây rối loạn điện giải, sốc và đe dọa tính mạng.

Cha mẹ cần đưa bé đi cấp cứu ngay lập tức nếu thấy các dấu hiệu mất nước và nhiễm trùng sau:

Môi khô, lưỡi khô: Niêm mạc miệng không còn ướt át, hồng hào mà trở nên khô khốc, nứt nẻ.
Mắt trũng, khóc không có nước mắt: Khi bé khóc to nhưng không thấy giọt nước mắt nào chảy ra.
Thóp lõm: Phần thóp trên đỉnh đầu trũng sâu xuống hơn bình thường.
Tiểu ít: Tã khô trong vòng 6-8 tiếng, hoặc nước tiểu có màu vàng sậm, mùi khai nồng.
Da đàn hồi kém: Khi véo nhẹ da vùng bụng và thả ra, nếp véo da mất đi rất chậm (dấu hiệu véo da dương tính).
Toàn trạng: Bé sốt cao, nôn trớ liên tục, lừ đừ, ngủ li bì khó đánh thức hoặc quấy khóc vật vã. Phân có máu tươi.

5. Hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh bị tiêu chảy tại nhà

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, bú tốt và chưa có dấu hiệu mất nước nặng, cha mẹ có thể chăm sóc và theo dõi tại nhà theo các nguyên tắc sau:

Bù nước là ưu tiên số 1:

Đối với trẻ bú mẹ: Tiếp tục cho bú và tăng cữ bú. Sữa mẹ là loại nước điện giải tốt nhất, chứa kháng thể giúp diệt virus và làm lành niêm mạc ruột. Đừng bao giờ ngừng cho con bú khi con bị tiêu chảy.
Đối với trẻ uống sữa công thức: Tiếp tục cho uống sữa bình thường, không cần pha loãng sữa. Nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc đổi sang dòng sữa không chứa Lactose (Lactose-free) tạm thời.
Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước lọc, nước trái cây hay Oresol nếu không có chỉ định liều lượng cụ thể từ bác sĩ.

Chăm sóc vùng da đóng bỉm: Phân tiêu chảy chứa nhiều axit và men tiêu hóa nên rất dễ làm loét đỏ vùng hậu môn của bé (hăm tã).

Thay bỉm ngay sau khi bé đi ngoài.
Rửa sạch mông bé bằng nước ấm, thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm (không chà xát).
Bôi một lớp kem chống hăm dày (chứa Kẽm Oxit hoặc Lanolin) để tạo màng ngăn cách da với phân.

Rà soát chế độ ăn của mẹ: Mẹ nên tạm thời ăn uống thanh đạm, tránh đồ tanh, đồ mỡ, đồ cay và các thực phẩm dễ gây dị ứng như sữa bò, đậu nành, hải sản trong vài ngày để xem tình trạng của con có cải thiện không.

Mẹ nên ăn uống thanh đạm xem tình trạng của bé có cải thiện không

Tuyệt đối KHÔNG dùng thuốc cầm tiêu chảy: Nhiều cha mẹ nôn nóng muốn con ngừng đi ngoài ngay nên tự ý mua thuốc cầm tiêu chảy. Điều này cực kỳ nguy hiểm vì thuốc làm giảm nhu động ruột, khiến virus/vi khuẩn và độc tố bị giữ lại trong bụng không thoát ra được, gây chướng bụng, nhiễm độc thần kinh và tắc ruột. Chỉ sử dụng men vi sinh hoặc Kẽm theo đơn của bác sĩ.

"Hoa cà hoa cải" là minh chứng cho một hệ tiêu hóa đang phát triển bình thường, trong khi tiêu chảy là kẻ thù gây mất nước nguy hiểm. Sự quan sát tinh tế của cha mẹ về màu sắc, mùi và độ thấm của phân chính là "bác sĩ đầu tiên" giúp bảo vệ con. Hãy nhớ rằng, trong mọi trường hợp nghi ngờ, việc đưa con đến cơ sở y tế để thăm khám luôn là lựa chọn an toàn và sáng suốt nhất, thay vì áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa Khoa Đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.
Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699