1. Đi tìm "thủ phạm": Vì sao trẻ ăn dặm dễ bị táo bón?

Tình trạng táo bón ở giai đoạn này chủ yếu xuất phát từ việc hệ tiêu hóa non nớt của trẻ chưa kịp thích nghi với sự thay đổi quá lớn về cấu trúc và thành phần dinh dưỡng. Cụ thể, có 4 nguyên nhân cốt lõi sau đây:

• Sự thay đổi đột ngột từ thức ăn lỏng sang đặc: Trước 6 tháng tuổi, hệ tiêu hóa của bé chỉ quen xử lý thức ăn dạng lỏng, cực kỳ dễ tiêu và chứa nhiều nước là sữa mẹ hoặc sữa công thức. Khi bắt đầu ăn dặm, dạ dày và ruột phải làm quen với thức ăn dạng đặc, thô, cấu trúc phức tạp hơn. Phân được tạo ra lúc này sẽ đặc hơn, khuôn to hơn và di chuyển chậm hơn trong đường ruột, dễ dẫn đến tình trạng ứ đọng và khô cứng.

• Trẻ không được cung cấp đủ nước: Trong sữa mẹ và sữa công thức vốn đã chứa hơn 80% là nước. Khi bé ăn dặm, lượng sữa dung nạp vào cơ thể giảm xuống, nhưng mẹ lại quên bù đắp lượng nước lọc tương ứng. Thức ăn thô khi vào ruột nếu thiếu nước sẽ trở nên khô cứng, khó đào thải.

• Thực đơn mất cân bằng, thiếu chất xơ: Rất nhiều mẹ có tâm lý muốn con tăng cân nhanh nên tập trung nhồi nhét quá nhiều chất đạm (thịt, cá, tôm, trứng) và tinh bột (cháo, bột), trong khi lại cung cấp quá ít rau xanh và hoa quả tươi. Chất xơ chính là "chiếc chổi" cuốn trọn thức ăn thừa và giữ nước làm mềm phân, việc thiếu hụt chất xơ chắc chắn sẽ dẫn đến táo bón.

• Bổ sung thực phẩm giàu sắt quá sớm: Một số loại bột ăn dặm đóng gói sẵn trên thị trường thường được bổ sung hàm lượng sắt khá cao. Ruột của trẻ sơ sinh khó có thể hấp thụ hết lượng sắt này, phần sắt dư thừa bị đào thải ra ngoài sẽ khiến phân có màu đen sẫm và rất khô cứng.

Bé bị táo bón sau khi ăn dặm do nhiều nguyên nhân

2. Nhận biết sớm các dấu hiệu táo bón ở trẻ ăn dặm

Cha mẹ không nên chỉ dựa vào số ngày trẻ không đi vệ sinh để kết luận táo bón, mà cần quan sát kỹ tính chất của phân và thái độ của trẻ. Bé được xác định là đang bị táo bón khi có các biểu hiện sau:

• Tính chất phân: Phân rất cứng, khô, vón cục nhỏ lổn nhổn (như phân dê) hoặc một khối to rắn chắc. Đôi khi phân có dính theo các tia máu tươi do cọ xát làm rách niêm mạc hậu môn.

• Biểu hiện khi đi tiêu: Bé cong lưng, gồng mình, rặn đỏ bừng mặt, toát mồ hôi và khóc thét vì đau đớn khi cố gắng đẩy phân ra ngoài.

• Biểu hiện toàn thân: Bụng bé sờ vào thấy căng cứng, chướng hơi. Bé xì hơi nhiều và có mùi khẳm. Trẻ trở nên biếng ăn, cáu gắt, ngủ không sâu giấc do cơ thể bức bối.

3. Cách xử lý "chuẩn khoa học" giúp con thoát khỏi táo bón

Khi phát hiện con có dấu hiệu táo bón, thay vì vội vàng thụt tháo (việc lạm dụng thụt tháo sẽ làm mất phản xạ rặn tự nhiên của trẻ), cha mẹ hãy áp dụng ngay các biện pháp can thiệp tự nhiên và an toàn sau đây:

Điều chỉnh ngay thực đơn ăn dặm

Nguyên tắc quan trọng nhất là tăng cường chất xơ hòa tan và hạn chế các thực phẩm gây "kẹt" ruột.

• Thực phẩm "vàng" nhuận tràng: Mẹ hãy bổ sung ngay vào thực đơn của con các loại trái cây thuộc quy tắc 3 chữ "P" nổi tiếng: Prunes (mận khô/mận sấy), Pears (lê), Peaches (đào). Ngoài ra, đu đủ chín, thanh long, bơ, kiwi cũng là những loại trái cây tuyệt vời.

• Rau củ làm mềm phân: Ưu tiên các loại rau có độ nhớt và nhiều chất xơ như rau mồng tơi, rau dền, khoai lang, bí đỏ, đậu bắp. Mẹ nhớ băm nhỏ thay vì xay nhuyễn hoàn toàn để giữ lại lượng chất xơ cần thiết.

• Tạm ngưng các thực phẩm dễ gây táo bón: Khi con đang bị táo bón, mẹ nên tạm dừng cho bé ăn chuối xanh/chuối chưa chín kỹ (chứa nhiều pectin hút nước), cà rốt nấu chín, sốt táo và hạn chế phô mai.

Đảm bảo lượng chất lỏng dung nạp mỗi ngày

Khi bắt đầu ăn dặm, bé cần được uống thêm nước lọc.

• Với trẻ từ 6 - 12 tháng tuổi, nhu cầu nước lọc thêm vào dao động từ 60ml - 120ml/ngày (chia nhỏ làm nhiều lần sau các bữa ăn).

• Bên cạnh nước lọc, mẹ có thể ép nước lê hoặc nước mận khô pha loãng cho con uống, đây là dung dịch thẩm thấu tự nhiên giúp kéo nước vào đường ruột, làm mềm phân cực kỳ hiệu quả.

Massage bụng và vận động cơ thể

Các tác động vật lý từ bên ngoài sẽ kích thích nhu động ruột co bóp mạnh mẽ hơn, giúp đẩy phân xuống trực tràng dễ dàng.

• Bài tập "Đạp xe đạp": Cho bé nằm ngửa, mẹ nắm hai cổ chân bé và thực hiện động tác đẩy nhẹ nhàng từng chân một về phía bụng bé, giống như tư thế đang đạp xe. Thực hiện đều đặn 5-10 phút mỗi ngày.

• Massage bụng theo chiều kim đồng hồ: Đổ một chút dầu dừa hoặc dầu tràm ra tay mẹ cho ấm, sau đó dùng các đầu ngón tay xoa bụng bé theo chiều kim đồng hồ (chiều dọc của khung đại tràng). Mẹ cũng có thể áp dụng động tác massage I-L-U (I Love You) quen thuộc để giúp con thư giãn bụng.

Bổ sung men vi sinh (Probiotics)

Men vi sinh cung cấp các lợi khuẩn giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ quá trình lên men và phân giải thức ăn thô, từ đó làm tăng thể tích phân và kích thích phản xạ đi cầu. Tuy nhiên, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ Nhi khoa để chọn đúng chủng lợi khuẩn phù hợp với tình trạng táo bón của con (ví dụ như chủng Bifidobacterium).

4. Khi nào cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Táo bón khi ăn dặm phần lớn là vấn đề sinh lý và có thể khắc phục hoàn toàn tại nhà. Tuy nhiên, cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan và cần đưa bé đến bệnh viện thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu:

• Bé không đi tiêu được trong vòng 5-7 ngày liên tục dù mẹ đã áp dụng mọi cách điều chỉnh dinh dưỡng và massage.

• Phân có lẫn quá nhiều máu tươi hoặc máu đen bầm.

• Bé bị sốt, nôn trớ liên tục, bụng chướng to cứng ngắc.

• Bé sụt cân, bỏ ăn, lừ đừ và quấy khóc không dứt.

Cha mẹ cần đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên

Táo bón khi ăn dặm là một chướng ngại vật phổ biến nhưng không hề đáng sợ. Sự kiên nhẫn điều chỉnh chế độ ăn uống, kết hợp với các kỹ thuật massage và vận động khoa học chính là "chìa khóa" giúp mẹ giải phóng hệ tiêu hóa cho con. Hãy nhớ rằng, mỗi em bé là một cá thể riêng biệt, mẹ hãy dành thời gian quan sát để tìm ra loại thực phẩm và phương pháp phù hợp nhất, giúp con yêu có một hành trình khám phá thế giới ẩm thực thật vui vẻ và khỏe mạnh.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699