1. Tại sao nghẹt mũi lại thường ghé thăm vào ban đêm?

Trước khi đi vào giải pháp, mẹ cần hiểu rõ cơ chế sinh học đằng sau tiếng thở khò khè của bé. Đường thở của trẻ sơ sinh có cấu trúc giải phẫu rất khác biệt so với người lớn. Hốc mũi của bé cực kỳ hẹp, đường kính lỗ mũi chỉ khoảng 2-3mm, lại chứa nhiều mạch máu và không có lông mũi để cản bụi. Chính vì sự chật hẹp này, chỉ cần một chút dịch nhầy tăng tiết hoặc một sự phù nề nhẹ của niêm mạc cũng đủ để gây tắc nghẽn gần như hoàn toàn.

Vào ban đêm, tình trạng này thường trầm trọng hơn do yếu tố trọng lực và nhiệt độ. Khi bé nằm ngủ (đặc biệt là nằm ngửa), dịch mũi thay vì chảy ra ngoài sẽ có xu hướng ứ đọng lại ở cửa sau mũi họng, tạo thành một "bức tường" chắn khí. Đồng thời, nhiệt độ ban đêm xuống thấp kết hợp với không khí khô (do điều hòa hoặc thời tiết hanh khô) làm niêm mạc mũi bị kích ứng, khô cứng lại, khiến dịch nhầy cô đặc và bám chặt vào thành mũi, tạo ra tiếng thở rít như tiếng ngáy. Hiểu được nguyên lý này, mẹ sẽ thấy rằng mục tiêu của việc xử lý không phải là "trị bệnh" mà là hỗ trợ cơ thể bé thích nghi và loại bỏ rào cản vật lý.

Trẻ dễ bị ngạt mũi về đêm khi có sự thay đổi bất thường của thời tiết

2. Mẹo số 1: "Làm mềm và dẫn lưu" - Vệ sinh mũi trước giờ ngủ

Quy tắc bất di bất dịch để có một giấc ngủ ngon là đường thở phải thông thoáng trước khi bé chìm vào giấc ngủ. Mẹ không nên đợi đến khi con khóc thét vì tắc mũi mới cuống cuồng đi hút, mà hãy thực hiện vệ sinh mũi chủ động khoảng 15-30 phút trước cữ ngủ đêm. "Vũ khí" lợi hại và an toàn nhất chính là nước muối sinh lý 0,9% (Natri Clorid) ấm. Tuyệt đối không dùng các loại nước muối biển sâu dạng xịt có áp lực mạnh vì có thể gây đau và tổn thương niêm mạc mũi non nớt của trẻ.

Quy trình chuẩn nên được thực hiện như sau: Mẹ đặt bé nằm nghiêng, nhỏ 2-3 giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi. Điều quan trọng nhất ở đây là sự kiên nhẫn. Hãy đợi khoảng 2-3 phút để nước muối len lỏi vào các ngóc ngách, làm loãng dịch nhầy đang cô đặc và làm mềm các vảy mũi khô (gỉ mũi). Sau đó, sử dụng dụng cụ hút mũi chuyên dụng (dạng bóng hút hoặc dây hút có đầu mềm) để nhẹ nhàng hút dịch ra ngoài. Nếu dịch mũi không quá nhiều, mẹ có thể dùng phương pháp "bấc sâu kèn" (cuộn giấy ăn dai thành hình sâu kèn) đưa nhẹ vào mũi để thấm hút. Việc làm sạch này giúp loại bỏ vật cản, mở đường cho không khí lưu thông, giúp bé dễ chịu ngay lập tức.

3. Mẹo số 2: Thiết lập môi trường lý tưởng trong phòng ngủ

Môi trường ngủ đóng vai trò quyết định đến 50% sự thành bại trong việc trị nghẹt mũi. Kẻ thù số một của niêm mạc mũi trẻ sơ sinh chính là không khí khô. Khi độ ẩm xuống thấp (đặc biệt là trong phòng điều hòa hoặc mùa đông), niêm mạc mũi sẽ phản ứng bằng cách tăng tiết dịch để tự bảo vệ, nhưng lượng dịch này lại nhanh chóng bị khô đi và đóng vảy, gây bít tắc đường thở.

Để khắc phục, mẹ cần duy trì độ ẩm phòng ngủ ở mức lý tưởng từ 50% đến 60%. Hãy trang bị một chiếc máy tạo ẩm (máy phun sương) và đặt ở góc phòng, tránh phun thẳng vào người bé. Nếu không có máy, một chậu nước sạch đặt gần chỗ ngủ hoặc treo một chiếc khăn ẩm cũng là giải pháp thay thế hiệu quả. Bên cạnh độ ẩm, nhiệt độ phòng cũng cần được kiểm soát ở mức 26-27 độ C. Mẹ cần lưu ý vị trí nằm của bé, tuyệt đối tránh để luồng gió từ điều hòa hoặc quạt thốc thẳng vào mặt, vì gió lạnh sẽ làm tê liệt hệ thống lông chuyển trong mũi, khiến tình trạng ngạt mũi trở nên tồi tệ hơn.

4. Mẹo số 3: Chiến thuật "Kê cao đầu" và tư thế nằm đúng

Như đã phân tích, trọng lực là yếu tố khiến dịch mũi ứ đọng khi nằm ngang. Do đó, việc thay đổi tư thế ngủ là một biện pháp vật lý đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để giúp bé dễ thở hơn. Mẹ hãy kê cao phần đầu và vai của bé lên một chút so với thân mình, tạo thành một góc nghiêng khoảng 15-30 độ. Góc nghiêng này giúp dịch mũi chảy xuống họng dễ dàng hơn (để bé nuốt vào) hoặc chảy ra ngoài, ngăn chặn tình trạng dịch ứ đọng gây tắc nghẽn ở khoang mũi sau.

Tuy nhiên, "kê cao đầu" không có nghĩa là dùng gối cao kê dưới đầu bé, vì điều này có thể gây gập cổ, cản trở đường thở và ảnh hưởng đến cột sống. Cách làm đúng là mẹ hãy lót một chiếc khăn tắm gấp gọn hoặc một chiếc gối mỏng xuống dưới đệm của bé ở phía đầu giường, hoặc sử dụng các loại gối chống trào ngược chuyên dụng. Ngoài ra, thỉnh thoảng mẹ có thể cho bé nằm nghiêng (có chèn gối sau lưng để cố định), tư thế này giúp một bên mũi được thông thoáng hơn, giảm áp lực lên đường thở so với nằm ngửa hoàn toàn.

5. Mẹo số 4: Massage và làm ấm các huyệt đạo trọng yếu

Y học cổ truyền và vật lý trị liệu hiện đại đều công nhận tác dụng của việc massage trong việc giảm nghẹt mũi. Trước khi ngủ, mẹ có thể dùng hai ngón tay trỏ massage nhẹ nhàng hai bên cánh mũi của bé (vùng huyệt Nghinh Hương). Động tác xoa nhẹ lên xuống dọc sống mũi trong khoảng 1-2 phút sẽ giúp làm ấm vùng mũi, kích thích lưu thông máu, giảm phù nề niêm mạc và giúp dịch mũi loãng ra, dễ thoát hơn. Hơi ấm từ bàn tay mẹ cũng giúp bé thư giãn, giảm bớt cảm giác khó chịu.

Bên cạnh vùng mũi, gan bàn chân là nơi tập trung nhiều huyệt đạo liên quan đến đường hô hấp (đặc biệt là huyệt Dũng Tuyền). Mẹ có thể xoa một chút dầu tràm hoặc dầu khuynh diệp (loại dành riêng cho trẻ sơ sinh) vào lòng bàn chân bé, day nhẹ nhàng rồi đeo tất mỏng vào. Việc giữ ấm đôi chân có tác dụng "gián tiếp" giúp giữ ấm phổi và đường hô hấp trên, giảm tình trạng khụt khịt rất hiệu quả. Lưu ý tuyệt đối không bôi dầu trực tiếp lên mũi hay mặt bé vì có thể gây kích ứng mạnh.

6. Mẹo số 5: Tắm nước gừng ấm hoặc xông hơi thụ động

Nếu tình trạng ngạt mũi của bé dai dẳng, liệu pháp hơi nước (steaming) là một lựa chọn tuyệt vời. Hơi nước ấm có tác dụng làm ẩm niêm mạc, làm loãng dịch nhầy nhanh chóng và giúp các mao mạch trong mũi thư giãn. Mẹ có thể xả nước nóng trong phòng tắm để hơi nước bốc lên mù mịt, sau đó bế bé vào ngồi trong phòng tắm (không tắm, chỉ hít thở hơi nước) khoảng 5-10 phút trước khi đi ngủ.

Gừng có nhiều tác dụng khác nhau có ích cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Để tăng hiệu quả, mẹ có thể pha thêm một chút tinh dầu tràm hoặc thả vài lát gừng tươi đập dập vào chậu nước tắm hàng ngày của bé. Tinh dầu tự nhiên trong gừng và tràm có tính sát khuẩn nhẹ, giúp thông mũi, ấm người và giải cảm. Sau khi tắm hoặc xông hơi, mẹ cần lau khô người bé thật nhanh, đặc biệt là vùng đầu, ngực, gan bàn chân, và mặc quần áo thoáng mát nhưng đủ ấm. Cảm giác sảng khoái, thông thoáng sau khi tắm nước gừng sẽ giúp bé dễ dàng chìm vào giấc ngủ sâu mà không bị những tiếng khụt khịt làm phiền.

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là về đêm, tuy không nguy hiểm nhưng lại là "kẻ đánh cắp giấc ngủ" đáng ghét. Thay vì lo lắng và lạm dụng thuốc kháng sinh hay co mạch, cha mẹ hãy kiên trì áp dụng 5 mẹo chăm sóc khoa học kể trên. Sự kết hợp giữa vệ sinh mũi đúng cách, điều chỉnh môi trường ẩm, tư thế ngủ hợp lý và liệu pháp làm ấm sẽ giúp bé vượt qua giai đoạn "khụt khịt" đầu đời một cách nhẹ nhàng. Tuy nhiên, nếu tình trạng ngạt mũi kéo dài, kèm theo sốt cao, bỏ bú hoặc có dấu hiệu khó thở (rút lõm lồng ngực), mẹ cần đưa bé đến bác sĩ ngay để loại trừ các bệnh lý viêm nhiễm phức tạp hơn.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699