1. Giải mã bí ẩn: Tại sao nước mũi lại đổi màu?

Để không bị "đánh lừa" bởi màu sắc, trước tiên cha mẹ cần hiểu bản chất của dịch mũi. Bình thường, niêm mạc mũi tiết ra một lượng dịch nhầy trong suốt mỗi ngày để làm ẩm không khí hít vào và bẫy bụi bẩn, vi khuẩn. Khi có tác nhân gây bệnh (virus, vi khuẩn, dị ứng) tấn công, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng viêm, làm tăng tiết dịch nhầy để rửa trôi mầm bệnh.

Chảy nước mũi, gây nghẹt mũi do bị cảm là một phản ứng do hệ thống miễn dịch tạo ra

Sự chuyển đổi màu sắc thực chất là một cuộc chiến sinh học. Khi các tế bào bạch cầu (chiến binh của hệ miễn dịch) được huy động đến vùng mũi để tiêu diệt kẻ thù, chúng sẽ tiết ra các loại enzyme có chứa sắt (như Myeloperoxidase) để giết vi khuẩn/virus. Chính các enzyme này có màu xanh hoặc vàng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ và chết đi, xác của bạch cầu cùng với xác vi khuẩn được đào thải ra ngoài theo dịch mũi, nhuộm màu cho nước mũi thành vàng hoặc xanh. Do đó, về mặt bản chất, nước mũi chuyển màu là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang hoạt động tốt, chứ không nhất thiết là bệnh đang trở nặng.

2. Nước mũi trong: Khởi đầu của mọi rắc rối hay chỉ là dị ứng?

Nước mũi trong, loãng như nước lã thường là dấu hiệu đầu tiên khi trẻ bắt đầu bị bệnh. Mức độ nguy hiểm ở giai đoạn này thường được đánh giá là nhẹ đến trung bình, nhưng không được chủ quan.

• Viêm đường hô hấp trên do virus (Cảm lạnh/Cúm): Trong 2-3 ngày đầu nhiễm virus, cơ thể phản ứng bằng cách tiết dịch ồ ạt để tống khứ virus ra ngoài. Lúc này trẻ thường hắt hơi nhiều, chảy nước mũi dòng dòng, kèm theo sốt nhẹ hoặc ho khan. Đây là giai đoạn lây nhiễm mạnh nhất.

• Viêm mũi dị ứng: Nếu trẻ chảy nước mũi trong nhưng không sốt, không mệt mỏi, mà kèm theo ngứa mũi, dụi mắt, hắt hơi tràng dài (đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi tiếp xúc với bụi), thì đây là dấu hiệu của dị ứng. Tình trạng này tuy không nguy hiểm tính mạng nhưng gây khó chịu dai dẳng.

Lưu ý: Dù nước mũi trong thường lành tính, nhưng nếu lượng dịch quá nhiều chảy xuống họng có thể gây ho, nôn trớ và rối loạn tiêu hóa. Nguy hiểm hơn, ở trẻ sơ sinh, ngạt mũi do dịch trong cũng có thể gây khó thở, bỏ bú.

3. Nước mũi vàng/xanh: Kẻ thù hay bạn?

Đây là giai đoạn khiến cha mẹ lo lắng nhất. Thông thường, sau vài ngày chảy mũi trong, dịch mũi sẽ đặc lại và chuyển sang màu trắng đục, rồi vàng hoặc xanh.

• Diễn biến tự nhiên của bệnh do virus: Theo chu trình của một đợt cảm cúm thông thường, nước mũi sẽ chuyển xanh vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 và kéo dài vài ngày rồi tự hết. Điều này hoàn toàn bình thường. Màu xanh lúc này là xác bạch cầu chết, không đồng nghĩa với việc trẻ bị nhiễm vi khuẩn. Trong trường hợp này, nếu trẻ vẫn chơi ngoan, ăn ngủ tốt, cha mẹ không cần dùng kháng sinh.

• Khi nào màu xanh là dấu hiệu nhiễm khuẩn (Bội nhiễm)? Màu sắc chỉ trở thành dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm khi nó đi kèm với yếu tố thời gian và các triệu chứng toàn thân khác. Nếu nước mũi xanh đặc quánh kéo dài trên 10-14 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc nước mũi xanh xuất hiện trở lại sau khi trẻ đã đỡ bệnh (bệnh kép), thì khả năng cao trẻ đã bị viêm xoang vi khuẩn cấp tính.

4. Các dấu hiệu cảnh báo mức độ nguy hiểm thực sự (Ngoài màu sắc)

Cần thiết nên đến gặp bác sĩ để có phương pháp cải thiện bệnh phù hợp

Thay vì chỉ chăm chăm nhìn vào màu cái khăn xô, các bác sĩ khuyến cáo cha mẹ nên đánh giá tình trạng của con dựa trên "bức tranh toàn cảnh". Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo bệnh hô hấp đang chuyển biến nặng cần đi khám ngay:

• Thời gian bị bệnh: Quy tắc "số 10". Một đợt cảm lạnh thông thường sẽ thuyên giảm sau 7-10 ngày. Nếu nước mũi (bất kể màu gì) kéo dài quá 10 ngày mà không đỡ, hoặc nặng lên, đó là dấu hiệu của biến chứng viêm xoang hoặc viêm phế quản.

• Tính chất cơn sốt:

• Sốt cao liên tục trên 39 độ C quá 3 ngày.

• Sốt tái lại: Trẻ đã cắt sốt 1-2 ngày, bỗng nhiên sốt cao trở lại kèm theo nước mũi đặc, ho nhiều. Đây là dấu hiệu điển hình của bội nhiễm vi khuẩn hoặc viêm phổi, viêm tai giữa.

• Tình trạng hô hấp:

• Thở nhanh, thở gấp, cánh mũi phập phồng.

• Rút lõm lồng ngực (phần dưới lồng ngực lõm sâu vào khi hít).

• Nghe thấy tiếng thở rít hoặc khò khè nặng nề.

• Thay đổi hành vi và toàn trạng: Trẻ mệt mỏi li bì, bỏ ăn, bỏ bú, quấy khóc liên tục không dỗ được, hoặc kêu đau đầu, đau vùng mặt (quanh mắt, má).

• Mùi của dịch mũi: Nếu nước mũi chỉ chảy ra từ một bên, có màu xanh/vàng đậm và đặc biệt là có mùi hôi thối, hãy cẩn trọng với dị vật đường thở bỏ quên. Trẻ có thể đã nhét hạt, đồ chơi vào mũi gây viêm loét, mưng mủ.

5. Hướng dẫn chăm sóc đúng cách cho từng giai đoạn

Dù là nước mũi trong hay xanh, nguyên tắc cốt lõi vẫn là làm thông thoáng đường thở và hỗ trợ hệ miễn dịch.

Đối với nước mũi trong, loãng:

• Vệ sinh mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý 0,9%. Có thể dùng bấc sâu kèn thấm dịch.

• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng gan bàn chân, cổ, ngực.

• Cho trẻ bú nhiều hơn hoặc uống đủ nước để làm loãng dịch nhầy, tránh để dịch cô đặc gây ngạt.

Đối với nước mũi đặc, xanh/vàng:

• Tăng cường vệ sinh mũi: Lúc này nước muối sinh lý thông thường có thể không đủ mạnh để rửa trôi dịch đặc. Cha mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng nước muối ưu trương (Hypertonic saline) để giúp loãng dịch nhầy tốt hơn và giảm nghẹt mũi.

• Sử dụng máy tạo ẩm trong phòng để niêm mạc mũi không bị khô nứt, giúp dịch dễ thoát ra ngoài.

• Kê cao đầu khi ngủ để trẻ dễ thở hơn.

• Tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm (Corticoid) hay các loại thuốc nhỏ mũi co mạch (như Xylometazolin) cho trẻ nhỏ dùng kéo dài nếu không có chỉ định, vì có thể gây nhờn thuốc, teo niêm mạc mũi hoặc ngộ độc.

Màu sắc nước mũi là một tín hiệu thông báo tình trạng hoạt động của hệ miễn dịch, không phải là "bảng tử thần" báo hiệu mức độ nguy hiểm của bệnh. Nước mũi xanh hay vàng trong bối cảnh trẻ vẫn chơi ngoan, ăn ngủ tốt là một phần tất yếu của quá trình khỏi bệnh tự nhiên. Mức độ nguy hiểm thực sự nằm ở các dấu hiệu toàn thân như sốt cao, khó thở, bỏ ăn và thời gian bệnh kéo dài. Hãy là những bậc cha mẹ thông thái, quan sát con một cách toàn diện thay vì hoảng sợ trước màu xanh của chiếc khăn mũi, để con được lớn lên với một hệ miễn dịch khỏe mạnh và ít phụ thuộc vào thuốc men.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699