1. Tầm quan trọng của việc phát hiện sớm trẻ nghe kém

Trong 3 năm đầu đời, não bộ của trẻ phát triển với tốc độ chóng mặt. Đây là "giai đoạn vàng" để trẻ tiếp thu âm thanh từ môi trường xung quanh, bắt chước và hình thành ngôn ngữ.

3 năm đầu đời là giai đoạn “vàng” để trẻ tiếp thu âm thanh

Nếu trẻ bị giảm thính lực mà không được can thiệp trước 6 tháng tuổi, trẻ sẽ lỡ mất nhịp phát triển ngôn ngữ tự nhiên. Hậu quả là trẻ có thể bị chậm nói, nói ngọng, diễn đạt kém, và hệ lụy kéo theo là sự tự ti, khó hòa nhập khi bước vào độ tuổi đến trường. Ngược lại, nếu được phát hiện sớm và hỗ trợ kịp thời (bằng máy trợ thính, cấy ốc tai điện tử hoặc can thiệp y tế), trẻ hoàn toàn có cơ hội phát triển ngôn ngữ và trí tuệ như bao em bé bình thường khác.

2. Bắt mạch các dấu hiệu giảm thính lực theo từng độ tuổi

Trẻ nhỏ chưa biết nói để diễn đạt cho mẹ hiểu rằng "con không nghe thấy". Do đó, cha mẹ cần quan sát kỹ các phản xạ âm thanh của con theo từng mốc phát triển:

Giai đoạn từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi

Ở độ tuổi này, phản xạ với âm thanh của bé mang tính bản năng. Mẹ cần lưu ý nếu con không có các biểu hiện sau:

• Không giật mình: Trẻ không chớp mắt, khóc hoặc giật mình nảy người khi có tiếng động lớn đột ngột (tiếng sấm, tiếng cửa đóng mạnh, tiếng còi xe).

• Không được xoa dịu bởi giọng nói: Trẻ đang khóc nhưng không có dấu hiệu nín hay nín bặt lắng nghe khi mẹ cất tiếng ru hoặc dỗ dành.

• Không phản ứng với âm thanh: Trẻ không thức giấc khi có tiếng ồn lớn xung quanh.

Giai đoạn từ 4 đến 8 tháng tuổi

Lúc này, trẻ đã bắt đầu biết "hóng chuyện" và tìm kiếm nguồn phát ra âm thanh. Dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

• Không quay đầu: Trẻ không quay đầu hoặc không đưa mắt tìm kiếm về phía có tiếng động, tiếng gọi hoặc tiếng đồ chơi lục lạc vang lên.

• Không thay đổi nét mặt: Trẻ không tỏ ra chú ý hay mỉm cười khi nghe thấy giọng nói quen thuộc của ba mẹ.

• Chưa biết bập bẹ: Trẻ ít phát ra các âm thanh vô nghĩa (a, gư, ba ba...) hoặc đã từng bập bẹ nhưng sau đó lại im bặt, không phát triển thêm.

Giai đoạn từ 9 đến 12 tháng tuổi

Đây là lúc trẻ bắt đầu hiểu được một số mệnh lệnh đơn giản. Mẹ nên lo lắng nếu:

• Không phản ứng khi được gọi tên: Trẻ phớt lờ, không quay lại khi có người gọi tên mình từ phía sau (ở mức âm lượng bình thường).

• Không hiểu lệnh đơn giản: Trẻ không biết làm theo các yêu cầu quen thuộc như "đưa cho mẹ", "chào tạm biệt", "vỗ tay" dù mẹ đã lặp lại nhiều lần mà không dùng hành động làm mẫu.

• Chưa nói được từ đơn: Trẻ chưa thể phát âm được những từ đơn giản và có nghĩa như "ba", "mẹ", "bà".

Giai đoạn trẻ từ 1 đến 3 tuổi (Tuổi tập đi và mẫu giáo)

Biểu hiện nghe kém ở độ tuổi này thường rõ ràng hơn và dễ bị nhầm lẫn với chứng tự kỷ hoặc tăng động, chậm nói:

• Chậm phát triển ngôn ngữ: Vốn từ vựng của trẻ rất ít, nói ngọng nhiều, phát âm không rõ ràng, thường bị mất âm cuối.

• Hay hỏi lại: Trẻ thường xuyên nói "Hả?", "Cái gì?", "Mẹ nói lại đi" hoặc chỉ phản ứng khi mẹ nói rất to.

• Bật tivi/điện thoại âm lượng lớn: Trẻ có xu hướng mở các thiết bị điện tử với mức âm lượng to hơn bình thường rất nhiều.

• Nhìn chằm chằm vào miệng người nói: Thay vì nghe, trẻ cố gắng nhìn khẩu hình miệng của mẹ để đoán xem mẹ đang nói gì.

• Phản ứng chậm chạp hoặc cáu gắt: Trẻ lơ đãng khi học trên lớp, hay cáu gắt, ăn vạ do không hiểu được người khác nói gì và không diễn đạt được ý mình muốn.

3. "Thủ phạm" nào khiến trẻ bị giảm thính lực?

Nghe kém ở trẻ em có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải trong quá trình lớn lên. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Viêm tai giữa tiết dịch: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thính lực tạm thời ở trẻ nhỏ. Vi khuẩn hoặc virus lây từ các đợt viêm mũi họng khiến tai giữa bị ứ dịch, mủ, ngăn cản sự truyền âm thanh màng nhĩ. Nếu điều trị dứt điểm, thính lực sẽ phục hồi.

• Nút ráy tai quá lớn: Ráy tai tích tụ quá nhiều, đóng cục cứng gây tắc nghẽn ống tai ngoài cũng làm giảm khả năng nghe của trẻ.

• Yếu tố di truyền và bẩm sinh: Trẻ có tiền sử sinh non, nhẹ cân, vàng da sơ sinh nghiêm trọng, hoặc mẹ bị nhiễm virus (Rubella, giang mai...) trong lúc mang thai.

• Tác dụng phụ của thuốc: Lạm dụng một số loại thuốc kháng sinh liều cao (nhóm Aminoglycosid) có thể gây độc cho tai trong, làm tổn thương dây thần kinh thính giác vĩnh viễn.

• Mắc các bệnh truyền nhiễm: Các bệnh như sởi, quai bị, viêm màng não có nguy cơ cao để lại di chứng điếc.

4. Mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con nghe kém?

Nếu mẹ nhận thấy con có bất kỳ dấu hiệu nào trong số các cảnh báo trên, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và hành động ngay.

Trước tiên, tuyệt đối không tự ý dùng tăm bông móc ngoáy sâu vào tai con để kiểm tra hay lấy ráy tai, vì điều này có thể vô tình đẩy ráy tai vào sâu hơn hoặc làm rách màng nhĩ.

Hãy đưa trẻ đến ngay các bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc các trung tâm thính học uy tín. Bác sĩ sẽ tiến hành soi tai để kiểm tra các nguyên nhân vật lý (như ráy tai, viêm tai giữa). Nếu cần thiết, trẻ sẽ được thực hiện các phương pháp đo thính lực khách quan (như đo âm ốc tai OAE, đo điện não thính giác ABR) mà không cần trẻ phải hợp tác trả lời. Những xét nghiệm này hoàn toàn không đau và cho kết quả chính xác về mức độ cũng như vị trí tổn thương thính giác.

Cha mẹ cần cho bé đi khám nếu thấy các dấu hiệu bất thường

Việc đánh giá thính lực cho trẻ nhỏ không nên chỉ dựa vào cảm tính. Sự quan tâm, theo dõi sát sao từng mốc phát triển của con chính là cách tốt nhất để cha mẹ bảo vệ đôi tai của trẻ. Đừng bao giờ chần chừ hay nghĩ rằng "chắc lớn lên con sẽ tự nói được". Phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc chính là chìa khóa mở ra thế giới âm thanh sống động, trao cho con cơ hội được lắng nghe, được nói và phát triển toàn diện.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699