Nguyên nhân khiến trẻ sôi bụng ọc ọc và cách massage đẩy hơi thừa hiệu quả

1. Tại sao bụng bé lại phát ra tiếng kêu "ọc ọc"?

Tiếng sôi bụng thực chất là âm thanh của sự di chuyển hỗn hợp khí và dịch tiêu hóa trong lòng ruột. Ở người lớn, chúng ta cũng có sôi bụng nhưng thường không nghe rõ. Ở trẻ sơ sinh, do thành bụng còn rất mỏng, khoang bụng nhỏ cộng với nhu động ruột hoạt động mạnh mẽ để tiêu hóa sữa, nên âm thanh này được khuếch đại lên khiến cha mẹ nghe rất rõ.

Mặc dù đây là một phần của quá trình tiêu hóa bình thường, nhưng nếu tiếng sôi bụng diễn ra liên tục, âm lượng lớn và đi kèm với các dấu hiệu khó chịu của trẻ, thì đó là biểu hiện của dư thừa khí gas. Có 4 nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này:

Nuốt phải quá nhiều không khí: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Khi bé bú mẹ nhưng ngậm không đúng khớp (chỉ ngậm đầu ti), hoặc bú bình mà núm ti không đầy sữa, bé sẽ nuốt một lượng lớn không khí vào dạ dày. Ngoài ra, những bé hay khóc ngằn ngặt cũng vô tình nuốt khí vào bụng, tạo thành vòng luẩn quẩn: Đau bụng -> Khóc -> Nuốt khí -> Đau bụng hơn.

Tư thế bú hoặc khớp ngậm sai có thể khiến trẻ sơ sinh bị sôi bụng

Chế độ ăn của mẹ (với bé bú mẹ): Những gì mẹ ăn sẽ đi vào sữa. Nếu mẹ ăn quá nhiều thực phẩm sinh hơi (như bắp cải, súp lơ, hành tây, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga...), lượng khí này sẽ được chuyển hóa và truyền sang bé, khiến bụng bé sôi sùng sục và khó tiêu.
Bất dung nạp Lactose (Quá tải đường): Trong sữa (cả sữa mẹ và sữa công thức) đều chứa đường Lactose. Để tiêu hóa loại đường này, ruột cần tiết ra men Lactase. Tuy nhiên, nếu lượng sữa bé nạp vào quá nhiều hoặc ruột bé chưa sản xuất đủ men, lượng đường thừa sẽ bị vi khuẩn lên men trong ruột già, sinh ra nhiều khí gas và làm phân có tính axit (phân chua), gây sôi bụng.
Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện: Các cơ quan tiêu hóa của trẻ sơ sinh giống như một cỗ máy mới vận hành, chưa trơn tru. Sự phối hợp co bóp của dạ dày và ruột chưa nhịp nhàng khiến thức ăn bị ứ đọng lâu, sinh hơi và gây ra tiếng kêu.

2. Thời điểm và nguyên tắc "Vàng" trước khi massage

Massage bụng không chỉ giúp đẩy khí thừa ra ngoài mà còn kích thích nhu động ruột, giảm táo bón và tăng cường sự gắn kết tình cảm mẹ con. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, cha mẹ cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Thời điểm: Tuyệt đối không massage khi bé vừa ăn no vì dễ gây nôn trớ trào ngược. Thời điểm lý tưởng nhất là sau khi ăn khoảng 1 giờ, hoặc khi bé đang có dấu hiệu đầy hơi nhưng chưa quá cáu gắt, hoặc sau khi tắm xong.
Chuẩn bị: Mẹ cần cắt ngắn móng tay, tháo bỏ trang sức để tránh làm xước da bé. Làm ấm bàn tay bằng cách xoa vào nhau hoặc dùng một chút dầu massage dành riêng cho trẻ em (dầu tràm, dầu hạnh nhân) để giảm ma sát.
Không gian: Đặt bé nằm ngửa trên một mặt phẳng êm ái, trong phòng kín gió và đủ ấm.
Tương tác: Trong quá trình thực hiện, hãy nhìn vào mắt bé, trò chuyện nhẹ nhàng để bé thả lỏng cơ bụng, giúp việc đẩy hơi dễ dàng hơn.

3. Hướng dẫn 3 kỹ thuật massage đẩy hơi "thần thánh"

Dưới đây là các động tác massage tiêu chuẩn giúp phá vỡ các bọt khí lớn thành bọt khí nhỏ và đẩy chúng di chuyển xuống hậu môn để bé "xì hơi" ra ngoài.

Kỹ thuật 1: Vòng tròn kim đồng hồ (The Clock) Đây là động tác cơ bản nhất dựa trên chiều di chuyển của nhu động ruột già (từ phải sang trái).

Đặt lòng bàn tay phải phẳng lên bụng bé.
Thực hiện động tác xoa tròn nhẹ nhàng quanh rốn theo chiều kim đồng hồ.
Bắt đầu với những vòng tròn nhỏ quanh rốn, sau đó mở rộng dần ra xa rốn.
Lực tay đầm, chắc chắn nhưng không ấn quá mạnh. Thực hiện liên tục khoảng 20-30 vòng. Động tác này giúp kích thích ruột co bóp đúng chiều để tống khí và phân xuống dưới.

Kỹ thuật 2: "I Love You" (Đẩy khí qua đại tràng) Đây là kỹ thuật nổi tiếng giúp trị táo bón và đầy hơi cực nhạy. Tên gọi xuất phát từ hình dáng đường đi của tay trên bụng bé.

Chữ "I": Dùng 2-3 ngón tay vuốt dọc từ dưới xương sườn bên trái của bé xuống bụng dưới (đại tràng xuống). Vuốt khoảng 10 lần.
Chữ "L": Vuốt ngang từ dưới xương sườn bên phải sang bên trái, rồi vuốt dọc xuống bụng dưới tạo thành chữ L ngược (đại tràng ngang và đại tràng xuống). Vuốt khoảng 10 lần.
Chữ "U": Vuốt từ hố chậu phải, đi ngược lên dưới xương sườn phải, sang ngang qua sườn trái và đi xuống bụng dưới trái tạo thành hình chữ U ngược (theo toàn bộ khung đại tràng). Vuốt khoảng 10 lần.
Lưu ý: Luôn thực hiện theo chiều từ phải sang trái của bé.

Kỹ thuật 3: Đạp xe đạp (Bicycle Legs) Động tác này sử dụng chính đôi chân của bé để tạo áp lực vật lý ép khí ra ngoài.

Nắm nhẹ lấy hai cổ chân hoặc bắp chân của bé.
Nhẹ nhàng đẩy một chân gập đầu gối ép sát vào bụng bé, giữ khoảng 3-5 giây, sau đó duỗi ra và đổi bên chân kia (giống như đang đạp xe).
Sau đó, gập cả hai đầu gối cùng lúc ép vào bụng bé, giữ 5-10 giây. Lúc này mẹ có thể thấy bé đỏ mặt và "xì hơi" rất to hoặc đi ngoài được ngay. Đây là cách giải phóng khí nhanh nhất.

4. Các biện pháp hỗ trợ khác giúp bé êm bụng

Bên cạnh massage, để trị dứt điểm chứng sôi bụng, cha mẹ cần kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt:

Vỗ ợ hơi kỹ lưỡng: Đây là bước bắt buộc sau mỗi cữ bú. Hãy vỗ ợ cho bé cho đến khi nghe thấy tiếng ợ to. Nếu bé chưa ợ, hãy bế đứng bé thêm 10-15 phút để khí tách ra khỏi sữa và nổi lên trên dạ dày.
Chỉnh lại khớp ngậm: Đảm bảo bé ngậm hết quầng vú (với bé bú mẹ) hoặc sữa luôn ngập núm ti (với bé bú bình) để hạn chế nuốt khí.
Chườm ấm bụng: Dùng một chiếc khăn xô ấm hoặc túi chườm thảo dược đặt lên vùng bụng quanh rốn. Hơi nóng giúp giãn cơ, giảm co thắt ruột và giảm đau nhanh chóng.
Điều chỉnh thực đơn của mẹ: Nếu nghi ngờ bé sôi bụng do thức ăn của mẹ, hãy thử loại bỏ các món sinh hơi, sữa bò hoặc quá nhiều đồ ngọt trong vài ngày để theo dõi phản ứng của con.

5. Khi nào sôi bụng là dấu hiệu nguy hiểm?

Phần lớn sôi bụng là lành tính, nhưng cha mẹ cần đưa bé đi khám ngay nếu tình trạng này đi kèm với các dấu hiệu báo động sau:

Bé khóc thét dữ dội, cơn đau kéo dài (nghi ngờ lồng ruột hoặc tắc ruột).
Bé nôn trớ liên tục, nôn ra dịch xanh vàng.
Đi ngoài phân có máu hoặc phân nhầy mũi kèm sốt.
Bé sụt cân hoặc không tăng cân trong thời gian dài.
Bụng chướng căng cứng, sờ vào bé đau và phản ứng mạnh.

Nếu trẻ bị sôi bụng và hay quấy khóc mẹ cần cho đi khám bác sĩ để tìm ra nguyên nhân

Tiếng sôi bụng "ọc ọc" tuy gây hoang mang nhưng thực chất là một tín hiệu giao tiếp của cơ thể bé, báo hiệu rằng "chiếc bụng nhỏ đang cần được giúp đỡ". Bằng sự kiên nhẫn và đôi bàn tay ấm áp, những động tác massage đơn giản của cha mẹ không chỉ giúp đẩy lùi cơn đầy hơi khó chịu mà còn mang lại cảm giác an toàn, thư giãn tuyệt đối cho con. Hãy biến khoảng thời gian massage thành giờ chơi vui vẻ, để bé yêu luôn ăn ngon, ngủ sâu và lớn lên khỏe mạnh.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.
Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699