1. Hiểu đúng bản chất: Vì sao trẻ sơ sinh hay bị nôn trớ?

Trước khi hoảng hốt, cha mẹ cần biết rằng nôn trớ là một hiện tượng cực kỳ phổ biến ở trẻ sơ sinh (đặc biệt là trong 6 tháng đầu đời). Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự chưa hoàn thiện về mặt giải phẫu của hệ tiêu hóa:

• Dạ dày nằm ngang và dung tích nhỏ: Ở người trưởng thành, dạ dày nằm dọc để chứa thức ăn. Nhưng ở trẻ sơ sinh, dạ dày lại nằm ngang và có kích thước rất nhỏ (chỉ bằng quả nho bọc hoặc quả mận). Do đó, sức chứa của dạ dày rất hạn chế.

• Cơ thắt tâm vị lỏng lẻo: Giữa thực quản và dạ dày có một vòng cơ gọi là cơ thắt tâm vị, đóng vai trò như một chiếc "van 1 chiều" ngăn thức ăn trào ngược lên. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, chiếc van này hoạt động vô cùng yếu ớt và chưa khép kín. Chỉ cần một cử động nhẹ, vặn mình hay rướn người, lượng sữa lỏng trong dạ dày sẽ dễ dàng tràn qua van và trào ra ngoài miệng.

Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện là nguyên nhân chính gây ra nôn trớ ở trẻ sơ sinh

Phân biệt nôn và trớ:

• Trớ (Spit-up): Sữa chỉ ọc nhẹ ra khỏi khóe miệng cùng với những tiếng ợ hơi. Bé không có biểu hiện mệt mỏi, không quấy khóc và vẫn tăng cân đều đặn. Đây là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường.

• Nôn (Vomiting): Đây là một phản xạ chủ động. Cơ bụng và cơ hoành co thắt mạnh, tống một lượng lớn sữa trong dạ dày vọt ra ngoài, có khi văng xa thành tia. Khi nôn, bé thường nhăn nhó, khó chịu và quấy khóc.

2. Những "thủ phạm" sinh lý khiến trẻ nôn trớ nhiều lần

Nếu con bị trớ sữa nhiều lần trong ngày nhưng vẫn vui vẻ, ăn ngủ ngoan, thủ phạm thường rơi vào các thói quen chăm sóc chưa đúng cách sau đây:

• Ép bé bú quá no (Overfeeding): Dạ dày bé xíu bị nhồi nhét lượng sữa quá mức cho phép. Khi quá tải, sữa không còn chỗ chứa tự nhiên sẽ phải trào ngược ra ngoài.

• Nuốt quá nhiều không khí: Khi bé ngậm bắt vú mẹ sai khớp ngậm, bé khóc lóc nức nở khi bú, hoặc lỗ núm ty bình sữa quá to/quá nhỏ, bé sẽ nuốt vào bụng một lượng lớn không khí. Lượng khí này tạo áp lực đẩy sữa lên trên, gây ra nôn trớ.

• Đặt trẻ nằm ngay sau khi bú: Sữa ở dạng lỏng cần khoảng 15-20 phút để di chuyển từ dạ dày xuống ruột. Việc đặt bé nằm bẹt xuống giường, hoặc thay tã/tắm cho bé ngay khi vừa ăn no sẽ khiến sữa chảy ngược về thực quản.

• Phản xạ xuống sữa của mẹ quá mạnh: Nhiều mẹ nhiều sữa, tia sữa bắn ra rất mạnh khiến bé không nuốt kịp, dễ bị sặc và ọc sữa.

3. Dấu hiệu khi nào nôn trớ trở nên nguy hiểm?

Trẻ nôn trớ nhiều lần trong ngày sẽ trở thành vấn đề y tế khẩn cấp, đòi hỏi cha mẹ phải đưa trẻ đến gặp bác sĩ Nhi khoa ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo dưới đây:

• Nôn vọt thành tia (Projectile vomiting): Trẻ nôn mạnh, sữa văng xa khỏi miệng. Đây là dấu hiệu điển hình của chứng Hẹp môn vị phì đại (một dị tật bẩm sinh khiến thức ăn không thể đi từ dạ dày xuống ruột non), cần phải can thiệp phẫu thuật.

• Màu sắc dịch nôn bất thường: Sữa trớ ra có màu xanh lục (có lẫn dịch mật), màu vàng đậm, có lẫn máu tươi hoặc những cục máu đông màu nâu sẫm như bã cà phê.

• Dấu hiệu mất nước trầm trọng: Nôn trớ liên tục khiến cơ thể bé kiệt quệ chất lỏng. Trẻ có biểu hiện thóp trũng, mắt trũng, môi khô nẻ, khóc không có nước mắt và tã khô ráo sau 6-8 tiếng.

• Biểu hiện toàn thân: Trẻ bị sốt cao, lừ đừ, ngủ li bì gọi khó dậy, hoặc quấy khóc quằn quại, bụng chướng to và cứng.

• Chậm tăng cân hoặc sụt cân: Tình trạng nôn trớ kéo dài khiến trẻ không hấp thụ được dinh dưỡng, biểu đồ tăng trưởng đi ngang hoặc đi xuống.

• Dấu hiệu dị ứng đạm sữa bò: Nôn trớ nhiều kèm theo tiêu chảy (phân có nhầy máu), nổi mẩn đỏ, khò khè kéo dài.

4. Giải pháp khắc phục tình trạng nôn trớ cho trẻ sơ sinh

Với các trường hợp nôn trớ sinh lý, mẹ không cần dùng đến thuốc. Việc thay đổi kỹ thuật chăm sóc là "chìa khóa" giúp bảo vệ hệ tiêu hóa của con:

• Chia nhỏ các cữ bú: Thay vì ép con bú một lượng lớn, mẹ hãy chia nhỏ lượng sữa trong ngày. Khoảng cách giữa các cữ bú có thể rút ngắn lại. Việc này giúp dạ dày xử lý thức ăn nhẹ nhàng và nhanh chóng hơn.

• Tuyệt đối không quên vỗ ợ hơi: Đây là nguyên tắc sống còn. Giữa cữ bú và ngay sau khi bú xong, mẹ hãy bế vác bé áp ngực vào vai, khum bàn tay vỗ nhẹ lưng từ dưới lên trên trong vài phút để đẩy không khí thừa ra ngoài.

• Giữ tư thế thẳng sau khi ăn: Sau khi vỗ ợ hơi, tiếp tục bế bé với tư thế đầu cao hơn dạ dày (góc 30-45 độ) trong ít nhất 15-20 phút trước khi đặt nằm xuống giường.

• Điều chỉnh kỹ thuật bú bình: Mẹ hãy đảm bảo sữa luôn ngập kín phần núm ty để bé không hút phải bọt khí. Chọn mua bình sữa có van chống sặc và chống đầy hơi tốt.

• Xử lý dòng sữa mẹ chảy xiết: Nếu sữa mẹ quá nhiều, mẹ hãy vắt bỏ một chút sữa đầu trước khi cho con bú. Khi cho bú, mẹ có thể nằm ngả lưng về phía sau để giảm áp lực dòng chảy.

• Nới lỏng quần áo: Tránh mặc bỉm hoặc quần áo ép quá chặt vào vùng bụng của trẻ, đặc biệt là sau khi ăn no.

• Nằm nghiêng trái an toàn: Nếu bé hay trớ sữa trong lúc ngủ, mẹ có thể dùng gối chặn để bé nằm hơi nghiêng sang bên trái. Do cấu tạo giải phẫu, tư thế này giúp dạ dày nằm thấp hơn thực quản, hạn chế đáng kể trào ngược.

Điều chỉnh tư thế của bé thẳng sau khi ăn

Trẻ sơ sinh nôn trớ nhiều lần trong ngày phần lớn là một giai đoạn phát triển sinh lý mà bé nào cũng phải trải qua, sẽ tự thuyên giảm và biến mất khi hệ tiêu hóa cứng cáp hơn (thường sau 6-8 tháng tuổi). Cha mẹ hãy giữ tinh thần bình tĩnh, quan sát kỹ lưỡng các biểu hiện của con để áp dụng đúng phương pháp vỗ ợ hơi và cho bú. Đừng ngần ngại tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia y tế khi linh cảm của người làm cha mẹ nhận thấy những dấu hiệu bất ổn, bởi sự an toàn của con yêu luôn là ưu tiên số một.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699