1. Bản chất giải phẫu học: Hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh

Nguyên nhân đầu tiên và cốt lõi nhất khiến trẻ dễ bị ọc sữa dù đã được vỗ ợ hơi nằm ở cấu tạo giải phẫu tự nhiên của hệ tiêu hóa trong những tháng đầu đời.

• Cơ thắt tâm vị hoạt động kém: Ở người lớn, giữa thực quản và dạ dày có một vòng cơ gọi là cơ thắt tâm vị. Nó hoạt động như một chiếc "van 1 chiều", mở ra cho thức ăn đi xuống và đóng chặt lại để ngăn thức ăn trào ngược lên. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, chiếc van này còn rất lỏng lẻo và chưa khép kín hoàn toàn.

• Dạ dày nằm ngang: Thay vì nằm dọc như người trưởng thành, dạ dày của trẻ sơ sinh lại nằm ngang và có dung tích rất nhỏ. Khi sữa (chất lỏng) được nạp vào, nó rất dễ bị trào ngược ngược trở lại thực quản.

Dạ dày trẻ nhỏ nằm ngang khác người trưởng thành

Vì sao vỗ ợ rồi vẫn trớ? Vỗ ợ hơi chỉ có tác dụng đẩy bọt khí (phần hơi) mà bé nuốt phải trong lúc bú ra ngoài, giúp giảm bớt áp lực trong dạ dày. Thế nhưng, nó không thể giải quyết được đặc điểm "van lỏng lẻo" và "dạ dày nằm ngang". Chỉ cần một cử động nhẹ, vặn mình hay rướn người, lượng sữa lỏng vẫn có thể dễ dàng tràn qua cơ thắt tâm vị và trào ra ngoài.

2. Những "thủ phạm giấu mặt" khiến trẻ vỗ ợ xong vẫn nôn trớ

Nếu hệ tiêu hóa non nớt là yếu tố nền tảng, thì những thói quen sinh hoạt và đặc điểm bú dưới đây chính là "giọt nước tràn ly" khiến tình trạng nôn trớ diễn ra thường xuyên hơn:

• Bé bú quá no (Overfeeding): Dạ dày bé xíu nhưng lại bị nhồi nhét một lượng sữa quá lớn trong một cữ. Khi dạ dày bị căng giãn quá mức, sữa không còn chỗ chứa tất yếu sẽ phải trào ngược ra ngoài, dù mẹ có vỗ ợ kỹ đến đâu.

• Phản xạ xuống sữa của mẹ quá mạnh: Nhiều mẹ có tia sữa bắn ra rất mạnh và nhiều. Khi bé ngậm vú, dòng sữa phun xộc thẳng vào họng khiến bé không nuốt kịp, phải nuốt chửng ừng ực kèm theo rất nhiều không khí. Sự quá tải này khiến dạ dày bị kích thích mạnh, dẫn đến nôn trớ ọc sữa ngay sau bú.

• Dị ứng đạm sữa bò (CMPA): Đây là nguyên nhân cực kỳ phổ biến nhưng lại hay bị bỏ qua. Nếu bé bú sữa công thức từ sữa bò, hoặc bú sữa mẹ nhưng mẹ lại ăn/uống nhiều chế phẩm từ sữa bò, niêm mạc ruột của bé có thể bị kích ứng. Hệ tiêu hóa phản ứng lại bằng cách co thắt và đẩy lượng sữa dị ứng ra ngoài.

• Đặt trẻ nằm ngay sau khi bú: Dù mẹ đã vỗ ợ được khí ra ngoài, nhưng sữa vẫn cần từ 20 - 30 phút để di chuyển từ dạ dày xuống ruột non. Việc đặt bé nằm bẹt xuống giường hoặc thay tã ngay sau bú sẽ làm sữa dễ dàng chảy ngược lên cổ họng.

3. Ranh giới giữa nôn trớ sinh lý và nôn trớ bệnh lý

Hầu hết các trường hợp nôn trớ ở trẻ sơ sinh là nôn trớ sinh lý (trào ngược dạ dày thực quản sinh lý). Tình trạng này tuy gây vất vả cho mẹ trong việc dọn dẹp và thay giặt, nhưng nếu bé vẫn tươi tỉnh, vui chơi bình thường và tăng cân đều đặn thì mẹ không cần quá lo lắng. Hiện tượng này sẽ tự thuyên giảm khi bé được 6 - 8 tháng tuổi (khi bé bắt đầu biết ngồi và cơ thắt dạ dày hoàn thiện hơn).

Tuy nhiên, nôn trớ sẽ trở thành bệnh lý nguy hiểm nếu nó đi kèm với các dấu hiệu sau đây:

• Trẻ nôn vọt thành vòi phun, nôn ra xa và diễn ra liên tục sau mọi cữ bú (Cảnh báo bệnh hẹp môn vị phì đại).

• Dịch nôn có màu xanh lục (dịch mật), màu vàng đậm, có lẫn máu tươi hoặc những cục máu đông màu nâu sẫm như bã cà phê.

• Trẻ quấy khóc dữ dội, ưỡn cong người, gồng mình nhăn nhó (Dấu hiệu trào ngược dạ dày thực quản bệnh lý - GERD, axit làm loét thực quản gây đau đớn).

• Trẻ đi ngoài phân có máu, hoặc lỏng, có nhầy.

• Trẻ chậm tăng cân, sụt cân, lừ đừ, có dấu hiệu mất nước (tiểu ít, thóp trũng, môi khô).

4. Giải pháp khắc phục tình trạng nôn trớ cho trẻ sơ sinh hiệu quả

Để giảm thiểu tình trạng nôn trớ bủa vây, ngoài việc tiếp tục duy trì thói quen vỗ ợ hơi, mẹ hãy kết hợp thêm các phương pháp chăm sóc khoa học dưới đây:

• Tuyệt đối không ép bú, hãy chia nhỏ cữ bú: Thay vì cho bé bú 120ml/cữ và bú 3 tiếng/lần, mẹ có thể giảm xuống 80-90ml/cữ và cho bé bú cách nhau 2 tiếng/lần. Dạ dày chứa ít sữa hơn sẽ tiêu hóa nhanh hơn và hạn chế trào ngược.

• Bế vác lâu hơn sau khi bú: Việc vỗ ợ hơi thành công (có tiếng ợ) không có nghĩa là mẹ được quyền đặt bé nằm xuống ngay. Hãy tiếp tục bế vác bé trên vai hoặc bế với tư thế nửa nằm nửa ngồi (góc 30-45 độ) thêm ít nhất 15 - 20 phút để trọng lực giúp sữa trôi hẳn xuống ruột.

• Xử lý tia sữa mạnh: Nếu sữa mẹ quá nhiều và chảy xiết, mẹ hãy vắt bỏ một chút sữa đầu trước khi cho con ngậm khớp. Đồng thời, cho bé bú ở tư thế mẹ nằm ngả người ra sau (laid-back breastfeeding) để giảm bớt áp lực dòng chảy của sữa.

• Thay đổi bình sữa và núm ty: Nếu bé bú bình, hãy chọn các loại bình có hệ thống van chống sặc, chống đầy hơi tốt. Đảm bảo lỗ núm ty có kích thước phù hợp với tháng tuổi của con (sữa chỉ chảy nhỏ giọt khi dốc ngược bình, không chảy thành tia).

Thay đổi bình sữa/núm tí là một trong những cách khắc phục hiệu quả

• Nghiêng người sang trái: Khi đặt bé nằm ngủ, mẹ có thể dùng gối chèn để bé nằm nghiêng nhẹ sang bên trái. Do đặc điểm cấu tạo của dạ dày, việc nằm nghiêng trái sẽ giúp lỗ tâm vị ở vị trí cao hơn, sữa khó bị trào lên thực quản hơn so với việc nằm ngửa hay nằm nghiêng phải.

• Đánh giá lại thực đơn dinh dưỡng: Nếu nghi ngờ bé dị ứng đạm sữa bò, mẹ đang cho con bú nên thử cắt giảm hoàn toàn các chế phẩm từ sữa bò (sữa tươi, phô mai, bơ, sữa chua) trong khoảng 2-3 tuần để xem tình trạng nôn trớ của con có cải thiện không. Nếu bé dùng sữa công thức, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ Nhi khoa để chuyển sang dòng sữa thủy phân toàn phần.

Việc thấu hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ bớt đi những áp lực vô hình trong quá trình nuôi con. Nôn trớ sinh lý là một chướng ngại vật tạm thời mà hầu hết các em bé đều phải vượt qua. Mẹ hãy giữ tinh thần lạc quan, áp dụng đúng các kỹ thuật cho bú và bế ẵm, kết hợp theo dõi sát sao sức khỏe của con để có một hành trình nuôi con an toàn và nhàn tênh hơn.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699